استیکینگ بیت کوین چیست؟ معرفی روش‌های کسب سود جایگزین استیک بیت کوین

بسیاری از سرمایه گذاران وقتی عبارت استیکینگ بیت کوین را می‌شنوند، همان مدل رایج در شبکه‌های اثبات سهام را تصور می‌کنند: قفل کردن دارایی و دریافت پاداش دوره‌ای. اما بیت کوین با منطق فنی متفاوتی طراحی شده است و همین تفاوت باعث می شود فرایند Bitcoin Staking به‌معنای کلاسیک آن، در شبکه اصلی این ارز دیجیتال وجود نداشته باشد.

بااین‌حال، راه‌های واقعی و قابل‌اجرایی برای کسب سود از بیت کوین وجود دارد که از بیرون شبیه به استیکینگ به‌نظر می‌رسند: از دیفای بیت کوین و توکن‌های رپ‌شده گرفته تا لایه دوم‌ها، سایدچین‌ها و حتی خدمات صرافی‌های متمرکز، همگی از این نوع هستند. در این مقاله، با مفهوم استیک کردن بیت کوین، سازوکارهای جایگزین، مزایا و ریسک‌های این حوزه آشنا می‌شویم.

استیکینگ بیت کوین چیست؟ آیا امکان پذیر است؟

استیکینگ بیت کوین روی شبکه اصلی، مشابه اتریوم، سولانا یا کاردانو، تعریف فنی ندارد. علت آن است که در شبکه‌های اثبات سهام، استیکینگ ارز دیجیتال یعنی سپرده‌گذاری دارایی برای کمک به امنیت شبکه و دریافت پاداش؛ در این فرایند، نقش اصلی را ولیدیتورها (Validator) ایفا می‌کنند. اما در مکانیسم اثبات کار بیت کوین، خبری از ولیدیتور و قفل‌کردن ارز برای تایید بلاک‌ها نیست، چراکه امنیت شبکه توسط افرادی به‌نام ماینر (Miner) و از طریق محاسبات و رقابت استخراج تامین می‌شود.

باوجوداین، در بازار کریپتو، از عبارت «استیک بیت کوین» برای چند مدل درآمدی از جمله وام‌دهی، تامین نقدینگی، سپرده‌گذاری در پلتفرم‌های متمرکز یا مشارکت در پروتکل‌هایی که با تکیه بر شبکه این رمزارز بازده ایجاد می‌کنند، استفاده می‌شود. در این حالت، سود استیکینگ بیت کوین در واقع سود ناشی از تعامل با قراردادها، بازار وام، کارمزدها یا مشوق‌های پروتکل است، نه پاداش حاصل از اجماع در شبکه اصلی.

بنابراین، استیک بیت کوین از نظر فنی و ماهیتی معنا ندارد و واژه استیکینگ بیت‌کوین صرفا یک نام بازاری است. به‌همین‌دلیل، بهتر است آن را «کسب سود از بیت کوین» یا «درآمد غیرفعال بیت کوین» بنامیم. بااین‌حال، ازآنجاکه برخی از کاربرها به‌دنبال روش انجام این کار هستند، ما نیز در ادامه این مطلب، این عبارت را به‌معنای مدل‌های جایگزین و غیرمستقیم به‌کار می‌بریم.

بیشتر بخوانید: Validator چیست؟

مکانیزم اثبات کار و استخراج بیت کوین

بیت کوین بر پایه مکانیزم اثبات کار (PoW) عمل می‌کند و تولید بلاک جدید، نتیجه حل یک مساله محاسباتی توسط ماینرهاست. پاداش شما در این مدل، «پاداش استخراج» است، نه پاداش استیکینگ و برای دریافت آن باید سخت‌افزار، برق و دانش عملیاتی داشته باشید. بنابراین اگر شما فقط BTC نگه دارید، به خودی خود در اجماع نقشی ندارید که بابتش پاداش بگیرید.

همین موضوع باعث می شود مفهوم استخر استیکینگ بیت کوین (Staking Pool) به شکل رایج آن، برای شبکه اصلی این ارز دیجیتال کاربرد نداشته باشد. چیزی که در شبکه بیت کوین وجود دارد، استخر استخراج (Mining Pool) است. در این روش، شما به‌جای استخراج انفرادی، دستگاه خود را به یک استخر متصل کرده و با کمک دیگر ماینرها، پازل‌های محاسباتی بلاکچین بیت کوین را حل کرده و در ازای آن، درصدی پاداش می‌گیرید.

دیفای بیت کوین

وقتی درباره دیفای بیت کوین صحبت می‌کنیم، منظور استفاده از ارز دیجیتال BTC در اکوسیستم‌های دارای قرارداد هوشمند و سازگار با این شبکه است.

ازآنجاکه شبکه اصلی بیت کوین، فناوری قرارداد هوشمند عمومی به سبک اتریوم را ندارد، این کاربردها اغلب روی زنجیره‌های لایه دوم، زنجیره‌های فرعی یا شبکه‌های دیگر اتفاق می‌افتد. در این مدل، بازده از وام‌دهی، تامین نقدینگی، بازارهای میان‌زنجیره‌ای یا سازوکارهای نوآورانه حاصل می‌شود، نه از اجماع اثبات سهام در خود بیت کوین.

با این‌حال، باید دقت کنید که این مدل‌ها، ریسک‌های جدیدی در بخش‌های قرارداد، پل زدن بیت کوین، ریسک طرف مقابل یا ریسک نقدینگی به‌همراه دارند.

روش‌های جایگزین استیکینگ بیت کوین

روش‌های جایگزین استیک بیت کوین، در عمل به شما اجازه می‌دهند که BTC را به‌شکل مستقیم یا غیرمستقیم وارد فعالیت‌های سودده کنید. تفاوت اصلی این روش‌ها، در حضانتی یا غیرحضانتی بودن، محل تولید بازده و ریسک‌های عملیاتی است. در جدول زیر، خلاصه‌ای از مقایسه این روش‌های را آورده‌ایم:

۱. لایه دوم و سایدچین‌ها

لایه دوم‌ها (Layer 2) و سایدچین‌ها (Sidechain) یا همان زنجیره‌های فرعی، تلاش می‌کنند قابلیت‌های درآمدزایی جدیدی را بدون تغییر مستقیم در هسته بیت کوین، ارائه دهند. در این روش، شما بیت کوین خود را در یک سازوکار قفل کرده و توکن نماینده آن را در یک شبکه مکمل دریافت می‌کنید. بسته به طراحی، این روش می‌تواند حضانتی یا غیرحضانتی باشد، اما همچنان به امنیت پل یا پروتکل وابسته است.

اگر هدف شما نزدیک‌ماندن به اکوسیستم بیت کوین است، این روش مناسب شماست. بااین‌حال، باید بدانید بازده این روش از کجا می‌آید:

• اگر بازده صرفا توکن تشویقی باشد، ممکن است با افت قیمت توکن، سود واقعی شما نیز کاهش یابد.
• اگر بازده از کارمزدهای واقعی باشد، پایدارتر است، اما معمولا کمتر به‌نظر می‌رسد.

در ادامه، بهترین زنجیره‌های لایه دوم و سایدچین‌های بیت کوین را معرفی می‌کنیم:

پروتکل Babylon

پروتکل بابیلون Babylon بیت کوین، ایده‌ای را دنبال می‌کند که در آن، ارز BTC می‌تواند برای تامین امنیت شبکه‌های دیگر یا سازوکارهای اجماع مکمل استفاده شود، بدون اینکه ماهیت مکانیزم اثبات کار بیت کوین تغییر کند.

در این مدل، شما بیت کوین را در یک سازوکار قفل کرده و در ازای آن، پاداش شبکه مقصد یا توکن مشوق دریافت می‌کنید. از نظر تجربه کاربری، این روش شبیه به استیکینگ است، اما از نظر فنی، دقیقا مشابه فرایند استیکینگ روی شبکه اصلی نیست.

     

تا ۱۵٪ سود سالانه، بدون معامله

     

در استخر مشارکت سرمایکس، بدون نیاز به ترید یا تحلیل بازار، تا ۱۵٪ سود سالانه دریافت کن و دارایی دیجیتالت رو به جریان بنداز

شروع سرمایه‌گذاری

البته، ریسک‌های مهم پروتکل بابیلون در لایه پیاده‌سازی و اقتصاد توکن را نیز نباید فراموش کرده و مستندات قفل‌شدن دارایی، شرایط اسلشینگ و مسیر آزادسازی بیت کوین‌های خود را دقیق بخوانید.

زنجیره Stacks

زنجیره استکس (Stacks)، قرارداد هوشمندی را با تکیه بر بیت کوین ارائه می‌دهد و مدل اجماع خاصی دارد که در آن، ارتباط اقتصادی با ارز دیجیتال BTC برقرار می‌شود. برخی مسیرهای کسب بازده در این اکوسیستم، از فعالیت‌های دیفای و برخی از سازوکارهای بومی به‌دست می‌آیند.

در پلتفرم استکس، شما از کیف پول شخصی خودتان استفاده می‌کنید. این روش بیشتر مناسب کسانی است که به‌دنبال مشارکت در دیفای بیت کوین هستند، اما نیاز به ابزارهای برنامه‌پذیرتر دارند.

هنگام کار با پلتفرم استکس باید به ریسک قرارداد هوشمند و حاکمیت شبکه توجه کنید. همچنین، میزان نقدشوندگی دارایی‌ها و بازارهای موجود تعیین‌کننده میزان سادگی خروج هستند. هرچه نقدینگی کمتر باشد، نوسان و لغزش قیمت نیز بیشتر می‌شود.

پروتکل Rootstock و Sovryn

روت‌استاک (Rootstock) یک سایدچین سازگار با ماشین مجازی اتریوم (EVM) است که امکان تعامل با شبکه بیت کوین را نیز دارد.

زنجیره ساورین (Sovryn) نیز به‌عنوان یک لایه مالی در اکوسیستم روت‌استاک، ابزارهایی مانند وام‌دهی و معاملات را ارائه می‌دهد. در این پلتفرم، شما بیت کوین‌های خود را به پلتفرم واریز کرده و در ازای آن، توکن معادل را در شبکه ثانویه می‌گیرید. در اینجا، بازده شما می‌تواند از کارمزدها یا نرخ‌های وام‌دهی تامین شود و در عمل، تجربه‌ای شبیه به مفهوم استخر استیکینگ بیت کوین را می‌سازد.

برای تعامل با این پلتفرم‌ها، باید ریسک تامین نقدینگی، ناپایداری قیمت در جفت ارزها و لیکوییدیشن در وام‌گیری را بسنجید. این‌ها همان ریسک‌های کلاسیک حوزه دیفای هستند که روی بیت کوین نیز اثر می‌گذارند.

۲. پروتکل‌های نوظهور لیکویید استیکینگ

لیکویید استیکینگ (Liquid Staking) روشی است که شما دارایی را در یک پروتکل قفل کرده و در ازای آن، یک توکن نماینده دریافت می‌کنید که قابل معامله و استفاده در دیفای است. ازآنجاکه بیت کوین مبتنی بر مکانیزم PoS نیست، این روش با ظرافت بیشتری برای آن طراحی می‌شود، چراکه باید یک لایه میانی برای تولید بازده وجود داشته باشد.

در این روش، همزمان هم به یک استراتژی بازدهی دسترسی دارید و هم نقدشوندگی نسبی را حفظ می‌کنید. این روش‌ها می‌توانند غیرحضانتی باشند، اما ریسک طراحی و نقدینگی هم به مراتب در آنها بالاست.

پلتفرم Acre

پلتفرم ایکر (Acre)‌ تجربه‌ای شبیه به استیکینگ بیت کوین ارائه می‌دهد. در این پلتفرم، شما بیت کوین‌های خود را وارد یک قرارداد یا خزانه کردهه و در ازای آن، توکن یا سهمی می‌گیرید که نشان‌دهنده مشارکت شماست.

بازده فعالیت در این پلتفرم می‌تواند از مشوق‌های پروتکل یا استراتژی‌های تعریف‌شده تامین شود. به‌همین‌خاطر، پیش از اقدام، بهتر است نرخ بازده را به اجزای تشکیل‌دهنده‌اش بشکنید؛ اگر بخش بزرگی از بازده از مشوق‌های کوتاه‌مدت حاصل می‌شود، آن را به‌عنوان سود قطعی خود در نظر نگیرید.

پلتفرم Solv Protocol

پلتفرم Solv Protocol روی ایده های توکن سازی و بسته بندی بازده تمرکز دارد و گاهی محصولاتش برای دارایی هایی مثل BTC هم راهکار ارائه می دهند. در چنین مدل هایی، شما ممکن است گواهی بازده یا توکن نماینده دریافت کنید که مدیریت و انتقال آن آسان تر است. این روش می تواند برای کسانی مناسب باشد که می خواهند بازده را به شکل محصول مالی استانداردتر ببینند.

اینجا هم مهم است که شما منبع بازده را شفاف کنید و بدانید سود از کجا می آید و چه کسی طرف مقابل معامله است. اگر بازده به بازارگردانی یا استراتژی های پیچیده وابسته باشد، ریسک در شرایط بحران بالا می رود. پس سناریوی کاهش نقدینگی و افت شدید قیمت را در نظر بگیرید.

۳. توکن سازی بیت کوین (wBTC) در دیفای

رید بیت کوین یا بیت‌کوین رپ‌شده (WBTC)، نوعی توکن ERC20 است که نماینده بیت کوین اصلی محسوب شده و معمولا با سازوکار حضانتی و پشتوانه ۱ به ۱ صادر می‌شود. در این مدل، شما ارز BTC را نزد یک والی یا پلتفرم مشخص سپرده کرده و در مقابل، توکن WBTC دریافت می‌کنید. سپس، امکان استفاده از این توکن در زنجیره‌های مجهز به قرارداد هوشمند، مانند اتریوم، وجود دارد.

تفاوت مهم این است که دریافت بازده روی شبکه اصلی بیت کوین محدود است، اما وقتی BTC را توکن سازی می کنید، عملا آن را به قلمرو برنامه های مالی می برید. شما می توانید WBTC را در وام دهی یا تامین نقدینگی استفاده کنید و از نرخ بهره یا کارمزدها سود بگیرید. در مقابل، ریسک اصلی شما «حضانتی بودن رپینگ» و همچنین ریسک قراردادهای دیفای است.

پلتفرم‌های Aave و Compound

در آوه (Aave) و کامپاند (Compound) که از محبوب‌ترین پلتفرم‌های دیفای محسوب می‌شوند، می‌توانید WBTC را سپرده‌گذاری کرده و در ازای آن، بهره دریافت کنید یا از آن به‌عنوان وثیقه برای وام‌گرفتن استفاده نمایید. این مدل برای کسانی جذاب است که مایل به فروش بیت کوین خود نیستند، اما به نقدینگی دلاری یا استیبل کوین نیاز دارند.

از نظر عملی، شما باید کارمزد شبکه، نرخ بهره متغیر و وضعیت نقدینگی استخر را بررسی کنید. اگر نرخ‌ها ناگهان تغییر کنند، سود استیکینگ بیت کوین مورد انتظار شما ممکن است کاهش یابد. همچنین، همیشه باید احتمال باگ یا حمله به پروتکل‌های دیفای را درنظر داشته باشید. درعین‌حال، اگر بازار سقوط کند، ریسک لیکویید شدن وثیقه نیز وجود دارد.

۴. کسب سود از بیت کوین در صرافی‌های متمرکز

مسیر ساده‌تر برای بسیاری از کاربران، استفاده از سرویس‌های درآمدزایی در صرافی‌های متمرکز است. در این مدل، شما بیت کوین خود را به حساب صرافی واریز کرده و صرافی از طریق وام‌دهی، مدیریت خزانه یا فعالیت‌های تجاری دیگر، به شما درصدی سود پیشنهاد می‌دهد. این روش حضانتی است؛ یعنی کلید خصوصی و کنترل دارایی در اختیار شما نیست.

صرافی Kraken

صرافی کراکن (Kraken) یکی از صرافی‌های معتبر خارجی است که خدمات کسب درآمد از بیت کوین را ارائه می‌دهد. بااینکه این روش کسب درآمد از ارز BTC نیز استیکینگ محسوب نمی‌شود، اما یک گزینه مناسب برای ایرانیان خارج از کشور است که می‌توانند از بیت کوین‌های خود، درآمد منفعل کسب کنند.

صرافی سرمایکس

به‌خاطر محدودیت‌های صرافی‌های خارجی برای ایرانیان داخل کشور از جمله مشکل احراز هویت، پرداخت‌های غیر ریالی و موارد دیگر، استفاده از یک پلتفرم داخلی معتبر مانند سرمایکس برای استیکینگ ارز دیجیتال پیشنهاد می‌شود. در سرمایکس، سودها و دوره‌های استیکینگ به‌صورت شفاف ذکر شده‌اند. این پلتفرم همچنین به امنیت بالای خود شناخته می‌شود.

۴. پل‌ها و پلتفرم‌های میان زنجیره‌ای

پل زدن بیت کوین (Bridging) روشی است که از طریق آن می‌توانید بیت کوین یا توکن نماینده آن را بین شبکه‌ها جابه‌جا کنید تا از فرصت‌های بازدهی در دیگر زنجیره‌ها استفاده نمایید. مزیت استفاده از بریج‌ها و پلتفرم‌های میان‌زنجیره‌ای، دسترسی به بازارهای بیشتر است؛ یعنی می‌توانید به جای محدودشدن به یک محیط، از فرصت‌های رقابتی‌تر استفاده کنید.

این مسیر گاهی برای دسترسی به زنجیره‌های دیفای یا لیکویید استیکینگ نیز لازم است، اما باید در نظر داشته باشید که پل‌ها یا بریج‌های رمزارزی در سال‌های اخیر یکی از نقاط پرریسک اکوسیستم بوده‌اند. به‌همین‌خاطر، باید امنیت، سابقه و طراحی پل را جدی بگیرید.

صرافی میان‌زنجیره‌ای Thorchain

تورچین (Thorchain) نوعی صرافی میان‌زنجیره‌ای است که مبادله بین دارایی‌ها را به‌شکل غیرمتمرکز و میان زنجیره‌ای فراهم می‌کند. کاربران همچنین می‌توانند با تامین نقدینگی برای برخی از استخرها، از کارمزدها کسب درآمد کنند. با این‌حال، تامین نقدینگی ریسک ناپایداری قیمت‌ها را دارد که باید به آن توجه کنید.

پل Threshold Network

پل Threshold Network، بیت کوین را به ابزاری قابل‌استفاده برای کسب بازده تبدیل می‌کند. این مدل تلاش می‌کند ریسک حضانتی را با سازوکارهای توزیع‌شده کاهش دهد، اما همچنان ریسک قرارداد هوشمند و ریسک طراحی اقتصادی در آن وجود دارد.

مزایای کسب سود از روش های جایگزین استیک بیت کوین

اولین مزیت این روش‌ها این است که به شما اجازه می‌دهند روی دارایی که قصد فروشش را ندارید، بازده و سود ایجاد کنید. برای بسیاری از هولدرها، بیت کوین یک دارایی بلندمدت محسوب می‌شود و طبیعی است که به‌دنبال راهی برای کارکردن سرمایه باشند. روش‌های جایگزین، این امکان را در قالب های مختلف از متمرکز تا غیرمتمرکز ارائه می‌دهند که در ادامه آن‌ها را بررسی می‌کنیم:

کسب درآمد منفعل

اگر هدف شما کسب درآمد غیرفعال از بیت کوین است، این روش‌ها می‌توانند بدون نیاز به استخراج، امکان دریافت بازده را فراهم کنند. در بسیاری از سناریوها، شما فقط دارایی را در یک پروتکل یا سرویس قرار می‌دهید و سود دوره ای دریافت می‌کنید. با‌این‌حال، این سود همیشه تضمین‌شده نیست و به شرایط بازار و پروتکل وابسته است.

استفاده از BTC بدون فروش

بسیاری از این استراتژی‌ها به شما اجازه می‌دهند از BTC به‌عنوان وثیقه استفاده کرده و درعین‌حال، مالکیت‌تان را حفظ کنید. این یعنی می‌توانید نقدینگی بگیرید یا در دیفای مشارکت کنید، بدون اینکه رویداد نیازی به فروش بیت کوین‌های خود داشته باشید.

افزایش نقدینگی

برخی روش‌ها مثل لیکویید استیکینگ یا توکن‌های نقدینگی، به شما اجازه می‌دهند دارایی قفل‌شده خود را به شکل یک توکن قابل‌معامله درآورید. این یعنی حتی اگر اصل دارایی در یک قرارداد باشد، شما می‌توانید نماینده آن را در بازار جابه‌جا کنید. نتیجه این کار، افزایش انعطاف سرمایه و امکان مدیریت بهتر نقدینگی است.

نکات فنی و امنیتی هنگام استیک کردن بیت کوین

پیش از هر اقدامی، باید چند نکته را بررسی کنید:

• ابتدا حضانتی یا غیرحضانتی‌بودن روش انتخابی را درک کرده بدانید و دقیقا چه کسی کنترل کلیدها را در اختیار دارد؛ در روش‌های حضانتی (Custodial)، ریسک طرف مقابل و توقف برداشت مهم است و در روش‌های غیرحضانتی (Non-Custodial)، ریسک قرارداد هوشمند و خطای کاربری بیشتر می‌شود.
• همچنین باید بررسی کنید آیا فرآیند به پل زدن بیت کوین وابسته است یا خیر، چراکه پل‌ها نقطه حساس امنیتی هستند.
• قدم بعدی این است که منبع بازده را درک کرده و به‌دنبال نرخ‌های غیرواقعی نروید. اگر سود از مشوق توکنی می‌آید، باید بدانید با پایان کمپین چه اتفاقی می‌افتد.
• در نهایت، از مبالغ کم شروع کنید، مسیر واریز و برداشت را تست کنید و از کیف پول و شبکه درست مطمئن شوید تا خطاهای برگشت ناپذیر رخ ندهد.

جمع بندی

در شبکه اصلی بیت کوین، چیزی به نام استیکینگ به سبک اثبات سهام وجود ندارد، چون امنیت این شبکه با مکانیسم اثبات کار و استخراج تامین می‌شود. اما در این صنعت، مجموعه‌ای از روش‌های جایگزین تحت عنوان استیکینگ بیت کوین معرفی شده است که در عمل شامل دیفای بیت کوین، لایه دوم‌ها و سایدچین‌هایی مثل Stacks و Rootstock، ایده‌هایی مانند Babylon، توکن‌سازی مانند WBTC و محصولات صرافی هاست.

این روش‌ها می‌توانند مسیرهایی برای کسب سود غیرمستقیم از بیت کوین باشند، به شرطی که شما منبع بازده و ریسک ها را دقیق متوجه شوید. اگر به‌دنبال شروع ساده‌تر هستید، استفاده از یک بستر امن مانند صرافی سرمایکس برای مدیریت دارایی و دسترسی به و خدمات می‌تواند گزینه مناسبی باشد.

سؤالات متداول