پگ (Peg) و دی‌پگ (De-peg) چیست؟ بررسی دلایل نوسان قیمت استیبل کوین‌ها

پگ (Peg) یا پگینگ (Pegging) ارز دیجیتال یعنی وابسته‌کردن قیمت یک دارایی به دارایی دیگر؛ مثلا استیبل کوینی که قرار است همیشه نزدیک ۱ دلار معامله شود. دی پگ (De-peg) یا جداشدن قیمت نیز زمانی رخ می‌دهد که این وابستگی از بین برود و قیمت از محدوده هدف فاصله بگیرد. نوسان قیمت استیبل کوین‌ها معمولا به نقدینگی، پشتوانه، اعتماد بازار، فشار فروش و شرایط صرافی‌ها بستگی دارد.

در این مقاله توضیح می‌دهیم پگ ارز دیجیتال چیست، چرا استیبل کوین‌ها همیشه دقیقا ۱ دلار نیستند، دی‌پگ چطور اتفاق می‌افتد، چه نمونه‌هایی در بازار کریپتو داشته‌ایم و هنگام نگهداری یا معامله تتر و سایر استیبل کوین‌ها باید به چه نکاتی توجه کنید.

پگ (Peg) یا وابستگی قیمت چیست؟

پگ یا وابستگی قیمت یعنی ارزش یک دارایی به یک دارایی، ارز، کالا یا شاخص دیگری گره بخورد. ساده‌ترین مثال در دنیای کریپتو، استیبل کوین تتر است که هدفش حفظ ارزش نزدیک به ۱ دلار آمریکاست. یعنی بازار انتظار دارد قیمت هر ۱ واحد تتر همیشه تقریبا معادل ۱ دلار باشد.

البته پگ فقط مخصوص بازار ارزهای دیجیتال نیست. در گذشته بسیاری از کشورها ارزش پول خود را به دلار آمریکا متصل می‌کردند. یعنی اگر دلار ۱ واحد ارزش داشت، بانک مرکزی تلاش می‌کرد نرخ ارز کشورش را نزدیک همان نسبت نگه دارد. حتی قبل‌تر، در نظام برتون وودز(Bretton Woods system) که یک سیستم اقتصادی پولی و مالی بین‌المللی پس از جنگ جهانی دوم بود نیز ارز کشورهای مختلف به دلار آمریکا پگ شده بودند و خود دلار نیز با نرخ ثابت ۳۵ دلار برای هر اونس طلا به طلا متصل بود. به‌همین‌دلیل، اگر ارزش دلار یا طلا تغییر می‌کرد، روی کل این زنجیره اثر می‌گذاشت.

در بازار کریپتو، پگ ارز دیجیتال بیشتر برای کاهش نوسان استفاده می‌شود. وقتی بیت کوین یا اتریوم نوسان زیادی دارد، شما می‌توانید بخشی از سرمایه را به استیبل کوین تبدیل کنید تا ارزش دلاری دارایی‌تان کمتر دچار نوسان شود. اما نکته مهم اینجاست: پگ یک «هدف قیمتی» است، نه ضمانت قطعی.

انواع پگ کردن در بازارهای مالی چیست؟

پگ کردن می‌تواند شکل‌های مختلفی داشته باشد. بعضی پگ‌ها بسیار سخت‌گیرانه‌اند و بعضی دیگر اجازه نوسان محدود می‌دهند. شناخت این مدل‌ها کمک می‌کند بهتر بفهمیم چرا یک استیبل کوین ممکن است گاهی دقیقا ۱ دلار نباشد.

هارد پگ (Hard Peg) و سافت پگ (Soft Peg)

در هارد پگ، قیمت باید تا حد ممکن در یک نرخ مشخص باقی بماند. مثلا اگر یک ارز دیجیتال ادعا کند هر واحد آن همیشه با نسبت ۱ به ۱ قابل تبدیل به دلار است، به مدل هارد پگ نزدیک می‌شود.

در سافت پگ، قیمت هدف وجود دارد، اما بازار اجازه دارد در یک محدوده مشخص نوسان کند. این مدل در سیاست ارزی کشورها زیاد دیده می‌شود؛ مثلا بانک مرکزی اجازه می‌دهد نرخ ارز کمی بالا و پایین شود، اما اگر فاصله زیاد شود، با ابزارهای مختلف دخالت می‌کند.

خزنده (Crawling Peg)

در پگ خزنده، نرخ هدف ثابت نمی‌ماند و به‌تدریج تغییر می‌کند. مثلا ممکن است ارزش یک ارز هر ماه کمی تعدیل شود تا با تورم، اختلاف نرخ بهره یا شرایط تجاری هماهنگ بماند. این مدل بیشتر در بازار ارز کشورها کاربرد دارد و در استیبل کوین‌های دلاری رایج نیست؛ چون استیبل کوین دلاری معمولا می‌خواهد همیشه نزدیک ۱ دلار بماند، نه اینکه نرخ هدفش ماه‌به‌ماه تغییر کند.

قابل‌تعدیل (Adjustable Peg)

در پگ قابل‌تعدیل، نرخ هدف در حالت عادی ثابت است، اما در شرایط خاص می‌تواند تغییر کند. مثلا یک کشور ممکن است پول ملی خود را به دلار وصل کند، اما اگر فشار اقتصادی زیاد شود، نرخ رسمی را تغییر دهد. در کریپتو هم گاهی پروژه‌ها ممکن است مدل اقتصادی خود را عوض کنند، وثیقه‌ها را تغییر دهند یا مکانیسم حفظ پگ را اصلاح کنند. البته هر تغییر بزرگ می‌تواند روی اعتماد کاربران اثر بگذارد.

سبد (Basket Peg)

در پگ سبدی، قیمت به جای یک دارایی، به چند دارایی وابسته می‌شود. مثلا یک ارز ممکن است به سبدی از دلار، یورو، طلا و اوراق کوتاه‌مدت متصل باشد. مزیت پگ سبدی این است که ریسک وابستگی به یک دارایی خاص کمتر می‌شود. اما عیب آن این است که فهمیدن ارزش واقعی و ریسک‌های پشتوانه برای کاربر سخت‌تر می‌شود.

کالا (Commodity Peg)

در این مدل، قیمت دارایی به یک کالا مثل طلا، نفت یا نقره وصل می‌شود. پکس گلد (PAXG) نمونه شناخته‌شده‌ای از توکن‌های دارای پشتوانه طلاست؛ چون هر واحد آن نماینده مقدار مشخصی طلاست. در این حالت، قیمت توکن قرار نیست ۱ دلار باشد؛ بلکه باید با قیمت کالای پشتوانه آن حرکت کند.

الگوریتمی (Algorithmic Peg)

در بازار کریپتو یک مدل دیگر هم وجود دارد: پگ الگوریتمی ارزهای دیجیتال. در این مدل، قیمت با ذخایر نقدی یا دارایی سنتی کنترل نمی‌شود؛ بلکه با قرارداد هوشمند، توکن دوم، سوزاندن و ضرب توکن یا مشوق‌های آربیتراژی حفظ می‌شود. سقوط ترا یو اس دی (TerraUSD) نشان داد که این مدل اگر طراحی ضعیف یا اعتماد شکننده داشته باشد، می‌تواند بسیار پرریسک باشد.

تفاوت وابستگی (Pegging) با پشتوانه (Backing) قیمت چیست؟

پگ و پشتوانه یکی نیستند:

• پگ یعنی قیمت قرار است به چه چیزی وابسته باشد.
• پشتوانه یعنی چه دارایی‌هایی قرار است از این وابستگی قیمت حمایت کنند.

مثلا یک استیبل کوین می‌تواند به دلار پگ شده باشد، اما پشتوانه آن ترکیبی از پول نقد، اوراق خزانه، سپرده بانکی، طلا، بیت کوین یا دارایی‌های دیگر باشد. بنابراین، وقتی می‌گوییم تتر یا یواس‌دی‌کوین (USDC) به دلار پگ شده‌اند، فقط درباره هدف قیمتی‌آن‌ها صحبت می‌کنیم. برای بررسی ریسک واقعی باید ببینیم پشتوانه چیست، کجا نگهداری می‌شود، آیا حسابرسی یا گزارش شفاف دارد و بازخرید آن چقدر سریع انجام می‌شود.

بیشتر بخوانید: استیبل کوین (Stablecoin) چیست؟

این تفاوت بین پگ و پشتوانه بسیار مهم است. ممکن است دو استیبل کوین هر دو قیمت ۱ دلار داشته باشند، اما ریسک آن‌ها یکی نباشد. مثلا، یکی ممکن است پشتوانه نقد و اوراق کوتاه‌مدت داشته باشد، دیگری وابسته به وثیقه‌های پرنوسان یا مدل الگوریتمی باشد.

سازوکار حفظ پگ؛ قیمت استیبل کوین‌ها چگونه ثابت باقی می‌ماند؟

قیمت استیبل کوین‌ها در صرافی‌ها بر اساس عرضه و تقاضا تعیین می‌شود و ممکن است برای مدت کوتاهی از ۱ دلار فاصله بگیرد. اما وجود پشتوانه، امکان بازخرید و فعالیت آربیتراژگران معمولا قیمت را دوباره به محدوده هدف برمی‌گرداند. به‌عنوان مثال، اگر تقاضا برای خرید تتر زیاد شود، قیمت آن ممکن است کمی بالاتر از ۱ دلار برود. اگر فشار فروش زیاد شود، ممکن است به زیر ۱ دلار برسد.

البته سازوکار حفظ پگ در همه استیبل کوین‌ها یکسان نیست. در استیبل کوین‌های وثیقه‌محور مثل دای (DAI) سابق که به یو اس دی اس (USDS) ری‌برند شده است، عوامل مهم در حفظ قیمت شامل قراردادهای هوشمند، وثیقه‌گذاری، نرخ بهره، نقدینگی در استخرهای دیفای و اوراکل‌ها می‌شوند. در توکن‌های کالایی مثل پکس گلد هم قیمت باید با قیمت دارایی پایه، یعنی طلا، حرکت کند. در نهایت، حفظ پگ ارز دیجیتال به پشتوانه، بازخرید، نقدینگی، آربیتراژ و اعتماد بازار وابسته است. اختلال در هر یک از این عوامل می‌تواند خطر دی‌پگ را افزایش دهد.

مهم‌ترین سازوکارهای حفظ پگ رمز ارزها عبارت‌اند از:

• ذخایر و پشتوانه: دارایی‌هایی که قرار است ارزش توکن را پشتیبانی کنند.
• قابلیت بازخرید: امکان تبدیل توکن به دارایی پایه، مثلا دلار یا طلا وجود داشته باشد.
• آربیتراژ: معامله‌گران از خرید در قیمت پایین‌تر و فروش یا بازخرید در قیمت بالاتر سود کسب کنند.
• نقدینگی صرافی‌ها: هرچه عمق بازار بیشتر باشد، قیمت کمتر با سفارش‌های بزرگ جابه‌جا می‌شود.
• اعتماد بازار: اگر کاربران به پشتوانه یا بازخرید شک کنند، فشار فروش بالا می‌رود.
• اوراکل‌ها و قراردادهای هوشمند: در مدل‌های دیفای، داده قیمت و اجرای درست قراردادها حیاتی است.

لیست نمونه ارزهای دیجیتال پگ شده معروف

همه دارایی‌های پگ‌شده شبیه هم نیستند. بعضی به دلار وابسته‌اند، بعضی به طلا و بعضی به کالاهایی مثل نفت. حتی دو استیبل کوین دلاری هم ممکن است از نظر پشتوانه و ریسک فرق داشته باشند. در جدول زیر، برخی از استیبل کوین‌های پگ شده معروف به دارایی‌های مختلف را بررسی کرده‌ایم:

استیبل کوین	شرکت/پروژه	دارایی پگ شده	نوع پشتوانه
تتر (USDT)	Tether	دلار	نقد و اوراق
یو اس دی کوین (USDC)	Circle	دلار	نقد و اوراق
ریپل یو اس دی (RLUSD)	Ripple	دلار	نقد و اوراق
پی پال یو اس دی (PYUSD)	PayPal/Paxos	دلار	نقد و اوراق
یو اس دی اس (USDS)	Sky	دلار	وثیقه رمزارزی
پکس جی (PAXG)	Paxos	طلا	طلا
کرود اویل برنت (OIL)	Zedcex	نفت	نامشخص

تتر (USDT)

تتر با نماد USDT شناخته‌شده‌ترین استیبل کوین بازار است و هدف آن، حفظ ارزش نزدیک به ۱ دلار آمریکاست. در بازار ایران، تتر فقط یک ابزار کریپتویی نیست؛ خیلی از کاربران از آن به‌عنوان جایگزین دلار دیجیتال برای نگهداری ارزش، انتقال پول یا معامله در صرافی‌های رمزارزی استفاده می‌کنند.

اما خرید تتر هم بدون ریسک نیست. ریسک‌های آن می‌تواند شامل شفافیت ذخایر پشتوانه، ریسک حقوقی، امکان فریزشدن روی برخی شبکه‌ها، اختلاف قیمت در صرافی‌های مختلف و فشار فروش در زمان بحران باشد.

یو اس دی کوین (USDC)

یو اس دی کوین با نماد USDC یک استیبل کوین دلاری دیگر است که توسط شرکت سیرکل (Circle) منتشر می‌شود. این ارز معمولا به شفافیت بالاتر، گزارش‌های ذخایر پشتوانه و استفاده گسترده در دیفای شناخته می‌شود. بااین‌حال، تجربه دی‌پگ سال ۲۰۲۳ نشان داد حتی استیبل کوین‌های بزرگ و قانون‌مند هم می‌توانند در شرایط بحران بانکی دچار نوسان شوند.

در بازار ایران، یو اس دی کوین به اندازه تتر در همه صرافی‌های داخلی معامله نمی‌شود و معمولاً نقدشوندگی کمتری دارد. به‌همین‌دلیل، اگر قصد خرید و فروش سریع USDC را دارید، بهتر است قبل از معامله، حجم معاملات و فاصله قیمت خرید و فروش (اسپرد) آن را بررسی کنید.

ریپل یو اس دی (RLUSD)

ریپل یو اس دی با نماد RLUSD استیبل کوین دلاری شرکت ریپل است که با پشتوانه سپرده‌های دلاری، اوراق خزانه کوتاه‌مدت آمریکا و سایر دارایی‌های نقدشونده منتشر می‌شود. RLUSD با هدف استفاده در پرداخت‌های بین‌المللی، انتقال پول و خدمات مالی سازمانی توسعه یافته و از زیرساخت ریپل و XRP Ledger بهره می‌برد.

اگرچه ریپل یو اس دی مانند تتر و یو اس دی کوین برای حفظ ارزش نزدیک به ۱ دلار طراحی شده است، اما سابقه عملیاتی کوتاه‌تری دارد و هنوز در شرایط بحرانی بزرگ بازار آزمایش نشده است. به‌همین‌خاطر، ارزیابی ریسک آن نیازمند بررسی مداوم شفافیت ذخایر، حجم بازار و میزان پذیرش آن در اکوسیستم مالی است.

پی‌یو‌اس‌دی (PYUSD)

پی پال دلار با نماد PYUSD در اوت ۲۰۲۳ (مرداد ۱۴۰۲) توسط شرکت پی پال (PayPal) و با همکاری شرکت پکسوس (Paxos) راه‌اندازی شد و اولین استیبل کوین دلاری بود که مستقیماً در بستر یک پلتفرم پرداخت بزرگ با صدها میلیون کاربر عرضه می‌شد. پشتوانه آن ۱۰۰٪ از جنس سپرده دلاری، اوراق کوتاه‌مدت خزانه‌داری آمریکا و معادل‌های نقدی است و تحت نظارت اداره خدمات مالی نیویورک (NYDFS) فعالیت می‌کند.

پی یو اس دی نشان‌دهنده ورود شرکت‌های بزرگ فناوری مالی به بازار استیبل کوین‌هاست. با این حال، مانند سایر استیبل کوین‌های متمرکز، پایداری آن به کیفیت ذخایر، نهادهای نگهدارنده دارایی‌ها و اعتماد کاربران وابسته است.

یو اس دی اس (USDS)؛ نسخه ارتقایافته اکوسیستم DAI

در اوت ۲۰۲۴ (مرداد ۱۴۰۳)، پلتفرم وام‌دهی دیفای میکردائو (MakerDAO) به اسکای (Sky) ری‌برند شد. چندی بعد نیز استیبل کوین دای (DAI) به نماد یو اس دی اس (USDS) تغییر کرد. دارندگان دای می‌توانند با نسبت ۱:۱ استیبل کوین‌های قدیمی خود را به یو اس دی اس تبدیل کنند. درحال‌حاضر، این دو ارز همزمان در بازار در گردش هستند. به‌همین‌خاطر، در برخی مواقع ممکن است USDC را با DAI یا USDS اشتباه بگیرید. USDC دای سابق نیست.

تتر و یو اس دی کوین عمدتاً به ذخایر دلاری و اوراق مالی متکی هستند، اما یو اس دی اس بیشتر بر وثیقه‌های رمزارزی، قراردادهای هوشمند و سازوکارهای غیرمتمرکز تکیه دارد. به همین دلیل ریسک‌های آن‌ها نیز متفاوت است و علاوه بر ریسک بازار، عواملی مانند عملکرد قراردادهای هوشمند، کیفیت وثیقه‌ها و تصمیم‌های حاکمیتی شبکه می‌تواند بر پایداری آن‌ها اثر بگذارد.

پکس گلد (PAXG)

پکس گلد با نماد PAXG نمونه‌ای از توکن‌های پگ‌شده به طلاست. هدف آن حفظ ارزش برابر با مقدار مشخصی طلای فیزیکی است، نه ۱ دلار. یعنی اگر قیمت جهانی طلا بالا برود، قیمت PAXG هم باید متناسب با آن بالا برود و اگر طلا کاهش پیدا کند، این توکن هم کاهش می‌یابد.

این نوع دارایی برای کاربرانی جذاب است که می‌خواهند در قالب رمزارز در معرض قیمت طلا قرار بگیرند. اما همچنان باید ریسک‌هایی مثل کارمزد، نقدینگی، شرایط نگهداری طلا، قوانین کشورها و اختلاف قیمت با بازار جهانی را در نظر گرفت.

کرود اویل برنت (OIL)

کرود اویل برنت (CRUDE OIL BRENT) با نماد OIL که در پلتفرم Zedcex معرفی شده، نمونه‌ای از دارایی‌های دیجیتالی است که ارزش آن‌ها به قیمت نفت برنت گره خورده است. این نوع توکن باید هم‌جهت با قیمت نفت حرکت کند؛ یعنی با افزایش قیمت نفت، ارزش آن بیشتر و با کاهش قیمت نفت، ارزش آن کمتر می‌شود.

بااین‌حال، ذخایر پشتوانه این توکن دقیقا مشخص نیست و نمی‌توان با قطعیت گفت که هر توکن OIL معادل یک بشکه نفت خام برنت است یا خیر. به‌همین‌خاطر، هنگام بررسی چنین دارایی‌هایی باید دقت بیشتری داشت؛ زیرا برخلاف استیبل کوین‌های بزرگ و شناخته‌شده، ممکن است با چالش‌هایی مانند نقدشوندگی پایین، حجم معاملات کم، شفافیت محدود درباره پشتوانه یا سازوکار قیمت‌گذاری و ریسک بالاتر در خریدوفروش مواجه باشند.\.

دی پگ (De-peg) یا از دست‌دادن وابستگی قیمت چیست؟

دی پگ شدن یعنی قیمت یک دارایی از قیمت هدف خود فاصله بگیرد. اگر یک استیبل کوین دلاری قرار است نزدیک ۱ دلار باشد اما به زیر ۰.۹۷ دلار یا قیمت‌های پایین‌تر برسد، می‌گوییم دی‌پگ‌ شده است. دی‌پگ‌شدن می‌تواند کوتاه‌مدت و جزئی باشد یا به یک بحران کامل تبدیل شود.

همه دی پگ‌های ارز دیجیتال یکسان نیستند:

• گاهی اختلاف قیمت چند دقیقه طول می‌کشد و به‌سرعت اصلاح می‌شود.
• گاهی به خاطر مشکل عمیق در پشتوانه، نقدینگی یا اعتماد بازار، قیمت دیگر به نرخ هدف برنمی‌گردد.

یکی از معروف‌ترین نمونه‌ها، استیبل کوین الگوریتمی UST متعلق به پلتفرم ترا (Terra) بود که در سال ۲۰۲۲ پگ ۱ دلاری خود را از دست داد. با ادامه افزایش فشار فروش، سازوکار حفظ قیمت آن از کار افتاد و ارزش UST ظرف چند روز از ۱ دلار به چند سنت سقوط کرد. این اتفاق ده‌ها میلیارد دلار از ارزش بازار را از بین برد و به یکی از بزرگ‌ترین بحران‌های تاریخ کریپتو تبدیل شد.

روش‌های جلوگیری و کاهش ریسک دی پگ شدن

شما به‌عنوان کاربر عادی نمی‌توانید از دی‌پگ شدن یک استیبل کوین جلوگیری کنید، اما می‌توانید آسیب احتمالی این پدیده را با رعایت موارد زیر کمتر کنید:

• همه سرمایه را در یک استیبل کوین نگه ندارید.
• استیبل کوین‌های کم‌حجم و ناشناخته را برای نگهداری بلندمدت انتخاب نکنید.
• قبل از خرید، سابقه دی‌پگ و حجم بازار را بررسی کنید.
• قیمت را در چند صرافی مقایسه کنید.
• در زمان بحران، فقط به قیمت یک صرافی کوچک اعتماد نکنید.
• برای انتقال، شبکه‌ای را انتخاب کنید که هم فرستنده و هم گیرنده پشتیبانی می‌کنند.
• مقدار تستی ارسال کنید، مخصوصا وقتی شبکه یا آدرس جدید است.
• برای مبالغ بالا، نقدینگی بازار و سقف برداشت صرافی را بررسی کنید.
• اخبار مربوط به ذخایر، بانک‌های نگهدارنده، قوانین و فریز دارایی را دنبال کنید.

دلایل دی‌پگ شدن استیبل کوین‌ها چیست؟

• هجوم برای فروش یا بازخرید: کاربران هم‌زمان می‌خواهند از استیبل کوین خارج شوند.
• کاهش نقدینگی: سفارش‌های کافی برای حفظ قیمت نزدیک ۱ دلار وجود ندارد.
• ابهام درباره پشتوانه: بازار به ذخایر یا گزارش‌های مالی پروژه شک می‌کند.
• مشکل بانکی: بخشی از ذخایر در بانک یا مؤسسه‌ای گیر می‌افتد.
• باگ قرارداد هوشمند: باگ یا حمله می‌تواند وثیقه‌ها را به خطر بیندازد.
• دستکاری اوراکل: قیمت اشتباه وارد پروتکل می‌شود و لیکوییدیشن یا ضرب توکن را خراب می‌کند.
• طراحی الگوریتمی ضعیف: مدل اقتصادی در فشار فروش شدید از کار می‌افتد.
• وابستگی زیاد به یک وثیقه: افت یا دی‌پگ آن وثیقه، استیبل کوین دوم را هم تحت فشار می‌گذارد.
• شوک خبری و ترس بازار: حتی شایعه هم می‌تواند باعث فروش گسترده شود.
• مشکل صرافی‌ها: توقف برداشت، محدودیت نقدینگی یا اختلاف قیمت داخلی می‌تواند دی پگ ظاهری ایجاد کند.

لیست نمونه استیبل کوین‌های دی‌پگ شده معروف بازار کریپتو

دی پگ ارز دیجیتال فقط برای پروژه‌های کوچک اتفاق نمی‌افتد. در سال‌های اخیر، چند استیبل کوین بزرگ هم از پگ فاصله گرفته‌اند. تفاوت مهم این است که بعضی برگشته‌اند و بعضی سقوط کرده‌اند.

استیبل کوین	تاریخ دی‌پگ	پایین‌ترین قیمت ثبت‌شده	علت اصلی	بازگشت به پگ
یو اس تی (UST)	مه ۲۰۲۲	کمتر از ۰.۱۰ دلار	شکست مدل الگوریتمی و هجوم برای فروش	هرگز بازنگشت
یو اس دی کوین (USDC)	مارس ۲۰۲۳	حدود ۰.۸۸ دلار	بلوکه شدن بخشی از ذخایر در بانک سیلیکون ولی	حدود ۳ روز
دای (DAI)	مارس ۲۰۲۳	حدود ۰.۸۹ دلار	وابستگی بخشی از وثیقه‌ها به USDC	کمتر از ۳ روز
تتر (USDT)	مه ۲۰۲۲	حدود ۰.۹۵ دلار	ترس بازار پس از سقوط UST و افزایش درخواست بازخرید	کمتر از ۱ روز
فی یو اس دی (FEI)	آوریل ۲۰۲۱	حدود ۰.۷۰ دلار	طراحی نامناسب مشوق‌های اقتصادی پروژه	چند ماه
نوترینو یو اس دی (USDN)	۲۰۲۲	کمتر از ۰.۵۰ دلار	ضعف وثیقه و فشار فروش شدید	هنوز به‌طور کامل بازنگشته

ترا یو اس دی (UST)

ترا یو اس دی (TerraUSD) با نماد UST استیبل کوین الگوریتمی اکوسیستم ترا (Terra) بود و قرار بود ارزش ۱ دلاری خود را با سازوکار بین UST و ارز لونا (LUNA) حفظ کند. در سال ۲۰۲۲، فشار فروش، خروج نقدینگی و کاهش اعتماد باعث شد این مدل از کار بیفتد. نتیجه، سقوط شدید یواس‌تی و لونا بود.

درس اصلی دی‌پگ یو اس تی این است که بازده بالا و وعده ثبات همیشه به معنی امنیت نیست. اگر پگ ارز دیجیتال فقط بر پایه اعتماد، مشوق‌های الگوریتمی و توکن پرنوسان باشد، در زمان بحران ممکن است خیلی سریع وارد مارپیچ سقوط و دی‌پگ‌شدن شود.

یو اس دی کوین (USDC)

یو اس دی کوین در مارس ۲۰۲۳ (اسفند ۱۴۰۱) بعد از بحران بانک سیلیکون ولی (SVB) برای مدت کوتاهی از ۱ دلار فاصله گرفت؛ چون سیرکل اعلام کرد ۳.۳ میلیارد دلار از ۴۰ میلیارد دلار ذخایر یو اس دی کوین در این بانک نگهداری می‌شود. قیمت یو اس دی کوین بسته به صرافی بین ۰.۸۷ تا ۰.۸۸ دلار نوسان کرد، و به پایین‌ترین سطح در تمام تاریخ خود رسید. البته پس از آنکه دولت آمریکا تضمین داد تمام سپرده‌گذاران بانک سیلیکون ولی به وجوه خود دسترسی خواهند داشت، یو اس دی کوین ظرف حدود سه روز به محدوده ۱ دلار بازگشت.

درس اصلی یو اس دی کوین این است که حتی استیبل کوین‌های دارای پشتوانه سنتی هم به سیستم بانکی وابسته‌اند. اگر بانک نگهدارنده ذخایر دچار مشکل شود، بازار ممکن است موقتاً به بازخرید ۱ به ۱ شک کند.

دای (DAI)

دای هم در بحران یو اس دی کوین تحت فشار قرار گرفت، چون بخشی از پشتوانه یا نقدینگی آن به USDC وابسته بود. این اتفاق نشان داد استیبل کوین‌های غیرمتمرکز هم ممکن است به دارایی‌های متمرکز وابسته باشند و ریسک آن‌ها کاملا جدا از بازار سنتی نیست.

درس مهم DAI این است که باید ترکیب وثیقه‌ها را بررسی کرد. فقط غیرمتمرکز بودن نام پروژه کافی نیست؛ مهم این است که پشتوانه‌ها، استخرهای نقدینگی و اوراکل‌ها چقدر متنوع و سالم‌اند.

تتر (USDT)

تتر هم در چند دوره فشار بازار، برای مدت کوتاهی زیر ۱ دلار (حدود ۰.۹۴-۰.۹۵) معامله شد. یکی از نمونه‌های مهم، بحران بازار در سال ۲۰۲۲ بود که هم‌زمان با سقوط ترا و فشار فروش گسترده، تتر هم تا محدوده پایین‌تر از پگ رفت اما بعدا بازیابی شد. این مسئله نشان می‌دهد که بزرگی بازار به معنی حذف کامل ریسک نیست. تتر نقدشوندگی بالایی دارد، اما همچنان به اعتماد بازار، شفافیت ذخایر، عملکرد صرافی‌ها و تقاضای جهانی وابسته است.

فی یو اس دی (FEI)

فی یو اس دی (FeiUSD) با نماد FEI یک استیبل کوین غیرمتمرکز بود که در آوریل ۲۰۲۱ (فروردین ۱۴۰۰) با یک مدل اقتصادی متفاوت راه‌اندازی شد. این پروژه تلاش می‌کرد با استفاده از مشوق‌های اقتصادی و کنترل رفتار معامله‌گران، قیمت را نزدیک ۱ دلار نگه دارد. اما بلافاصله پس از عرضه، طراحی اولیه پروتکل باعث شد کاربران برای فروش FEI با جریمه مواجه شوند و بازار نتواند به‌راحتی تعادل پیدا کند. در نتیجه، قیمت FEI در همان سال ۲۰۲۱ برای مدتی تا محدوده ۰.۷۰ دلار کاهش یافت و ماه‌ها طول کشید تا دوباره به محدوده پگ خود نزدیک شود.

نوترینو یو اس دی (USDN)

نوترینو یو اس دی (Neutrino USD) با نماد USDN استیبل کوین الگوریتمی اکوسیستم ویوز (Waves) بود که قرار بود ارزش خود را نزدیک ۱ دلار حفظ کند. این پروژه برای حفظ پگ به توکن WAVES و سازوکارهای درون‌اکوسیستمی متکی بود. در سال ۲۰۲۲، هم‌زمان با افت شدید بازار و کاهش قیمت WAVES، نگرانی درباره کافی بودن پشتوانه USDN افزایش یافت و قیمت آن برای مدتی تا حدود ۰.۷۲ دلار سقوط کرد.

این استیبل هنوز تا امروز در سال ۲۰۲۶ به محدوده ۱ دلاری خود بازنگشته است و در زمان نگارش این مطلب در خرداد ۱۴۰۵، در محدوده ۰.۴ دلاری معامله می‌شود.

دلایل تفاوت قیمت تتر و دلار در بازار ایران چیست؟

در ایران، قیمت تتر معمولا دقیقا برابر با دلار آزاد نیست. گاهی تتر گران‌تر معامله می‌شود و گاهی فاصله آن کمتر می‌شود. دلیلش این است که تتر در ایران فقط نماینده دلار نیست؛ خودش یک دارایی دیجیتال با عرضه، تقاضا، کارمزد، ریسک انتقال و محدودیت نقدینگی است.

• عرضه و تقاضا: وقتی تقاضا برای خرید تتر زیاد می‌شود، قیمت آن می‌تواند بالاتر از دلار آزاد برود؛ مخصوصاً در روزهای پرخبر یا زمان رشد بازار کریپتو.
• فشار فروش کاربران: اگر تعداد فروشنده‌های تتر بیشتر از خریدارها باشد، قیمت تتر ممکن است به دلار آزاد نزدیک‌تر شود یا حتی کمتر از انتظار معامله شود.
• کارمزد شبکه‌های مختلف: تتر روی شبکه‌هایی مثل ترون، اتریوم، زنجیره‌ بایننس و تون منتقل می‌شود. تفاوت کارمزد این شبکه‌ها روی هزینه نهایی خرید و انتقال تتر اثر می‌گذارد.
• محدودیت یا توقف برداشت: اگر برداشت تتر روی یک شبکه محدود یا متوقف شود، قیمت در بعضی صرافی‌ها ممکن است موقتاً تغییر کند.
• حجم معاملات و نقدینگی صرافی: در صرافی‌هایی که نقدینگی کمتر است، یک خرید یا فروش بزرگ می‌تواند قیمت تتر را سریع‌تر جابه‌جا کند.
• تفاوت قیمت بین صرافی‌ها: هر صرافی براساس عرضه، تقاضا، بازارساز، کارمزد و سرعت تسویه خودش قیمت متفاوتی برای تتر دارد.
• هزینه تأمین تتر برای صرافی‌ها: صرافی‌ها برای تأمین نقدینگی، انتقال دارایی، تسویه ریالی، مدیریت ریسک و نگهداری دارایی هزینه دارند و این هزینه‌ها روی قیمت نهایی اثر می‌گذارد.
• قیمت تمام‌شده تتر: تحریم، محدودیت انتقال پول، تعطیلی بانکی، تفاوت نرخ‌های دلار و ریسک‌های داخلی باعث می‌شود تتر گاهی با اختلاف نسبت به دلار معامله شود.

جمع‌بندی

پگ ارز دیجیتال یعنی یک دارایی تلاش می‌کند ارزش خود را به دارایی دیگری مثل دلار، طلا یا نفت وابسته نگه دارد. دی‌پگ زمانی رخ می‌دهد که این وابستگی از بین برود یا قیمت از محدوده هدف فاصله بگیرد. در بازار استیبل کوین‌ها، این اتفاق می‌تواند به دلیل فشار فروش، مشکل نقدینگی، ضعف پشتوانه، بحران بانکی، ایراد قرارداد هوشمند، دستکاری اوراکل یا کاهش اعتماد بازار رخ دهد.

برای کاربر ایرانی، موضوع فقط دی‌پگ جهانی نیست. اختلاف قیمت تتر و دلار در بازار ایران هم اهمیت زیادی دارد؛ چون تتر علاوه بر وابستگی به دلار، تحت تأثیر عرضه و تقاضای داخلی، کارمزد شبکه، نقدینگی صرافی‌ها و هزینه تأمین قرار می‌گیرد. اگر می‌خواهید ریسک خود را کمتر کنید، فقط به اسم استیبل کوین اعتماد نکنید. نوع پشتوانه، حجم بازار، سابقه دی پگ ارز دیجیتال، نقدینگی، شبکه انتقال و شرایط صرافی را بررسی کنید. استیبل‌کوین ابزار مفیدی برای مدیریت نوسان است، اما جایگزین مدیریت ریسک نیست.

سؤالات متداول