آربیتراژ چیست؟ روش محاسبه سود واقعی و ریسک آربیتراژ

آربیتراژ روشی معاملاتی است که در آن شما یک دارایی را در بازاری با قیمت پایین می‌خرید و با فاصله‌ای بسیار کوتاه، همان دارایی را در بازاری با قیمت بالاتر می‌فروشید. در بازار ارز دیجیتال، تفاوت قیمت میان صرافی‌ها، جفت‌ارزها، بازار اسپات و مشتقه می‌تواند این فرصت کسب سود را در اختیار شما قرار دهد. با وجود تعریف ساده، آربیتراژ پیچیدگی‌های خود را دارد و به همین دلیل، اگر قصد دارید از آربیتراژ ارز دیجیتال استفاده کنید، قبل از هر معامله باید بدانید اختلاف قیمت واقعی چقدر است، چه هزینه‌هایی پرداخت می‌کنید و در نهایت چه مقدار سود برایتان باقی می‌ماند.

آربیتراژ چیست و چگونه کار می‌کند؟

اگر بخواهیم خیلی ساده بگوییم آربیتراژ چیست، می‌توان آن را این‌طور توضیح داد: یک ارز دیجیتال را در بازاری که قیمت پایین‌تری دارد می‌خرید و همان دارایی را در بازاری که قیمت بالاتری دارد می‌فروشید تا از اختلاف قیمت سود بگیرید.

فرض کنید یک ارز دیجیتال در صرافی اول ۱۰۰ دلار و در صرافی دوم ۱۰۲ دلار قیمت دارد. در نگاه اول، بین دو بازار ۲ دلار اختلاف وجود دارد. اگر بتوانید دارایی را با قیمت ۱۰۰ دلار بخرید و هم‌زمان با قیمت ۱۰۲ دلار بفروشید، از این فاصله قیمتی استفاده کرده‌اید.

اما این ۲ دلار هنوز سود نهایی شما نیست. باید کارمزد خرید، کارمزد فروش، هزینه برداشت یا شبکه و اسلیپیج را از آن کم کنید.

بنابراین، برای انجام آربیتراژ، داشتن مهارت تحلیل تکنیکال الزامی نیست و شما می‌توانید به اختلاف قیمت ارزهای دیجیتال در بازار کریپتو توجه داشته باشید.

آربیتراژور کیست؟

آربیتراژور (Arbitrageur) یا آربیتراژگر کسی است که بازارهای مختلف را برای پیداکردن فرصت‌های ناشی از اختلاف قیمت بررسی می‌کند و در زمان مناسب وارد معامله می‌شود.

کار اصلی آربیتراژور فقط پیدا کردن دو عدد متفاوت روی صفحه صرافی نیست. یک آربیتراژگر باید بررسی کند که آیا واقعاً می‌تواند در قیمت پایین‌تر خرید کند، آیا در بازار دوم خریدار کافی وجود دارد و پس از کسر همه هزینه‌ها چیزی به‌عنوان سود باقی می‌ماند یا نه.

در معاملات حرفه‌ای، پیداکردن و اجرای این فرصت‌ها معمولاً به‌صورت دستی انجام نمی‌شود.

بسیاری از معاملات آربیتراژ توسط سیستم‌های الگوریتمی و آربیتراژ اسکنر و ربات‌های معاملاتی انجام می‌شوند که می‌توانند اختلاف قیمت را شناسایی و سفارش‌های خرید و فروش را بافاصله زمانی بسیار کوتاه اجرا کنند.

چک‌لیست بررسی فرصت آربیتراژ قبل از معامله

پیش از اجرای هر معامله، این موارد را یک‌به‌یک بررسی کنید. اگر حتی یکی از پاسخ‌ها منفی است، بهتر است قبل از ورود، دلیل آن را بررسی و مشخص کنید.

لیست بررسی فرصت آربیتراژ	پاسخ
اختلاف بهترین قیمت خرید و فروش (Bid/Ask) مثبت است؟	✓
حجم کافی وجود دارد؟	✓
تمام کارمزدها محاسبه شده‌اند؟	✓
واریز و برداشت فعال است؟	✓
شبکه انتقال در هر دو صرافی یکسان است؟	✓
اسلیپیج محاسبه شده است؟	✓
اگر فقط یکی از سفارش‌ها اجرا شد، برنامه مشخص دارید؟	✓

قانون قیمت واحد و نقش آربیتراژ در بازار

در بازارهای مالی قانونی به نام قیمت واحد (Law of One Price) یا به‌صورت خلاصه LOOP وجود دارد که توضیح می‌دهد اگر یک کالا یا دارایی کاملاً یکسان در دو بازار مختلف معامله شود، در صورت یکسان بودن واحد پول و نبود هزینه‌های حمل‌ونقل، مالیات، محدودیت تجاری و سایر هزینه‌های معامله، قیمت آن باید در هر دو بازار یکسان باشد.

به بیان ساده، نمی‌توان انتظار داشت که یک دارایی یکسان برای مدت طولانی در یک بازار ارزان‌تر و در بازار دیگری گران‌تر باشد.

آربیتراژ یکی از مهم‌ترین عواملی است که باعث می‌شود اختلاف قیمت بین بازارها از بین برود.

زمانی که معامله‌گران می‌بینند یک دارایی در بازاری ارزان‌تر از بازار دیگر معامله می‌شود، آن را در بازار ارزان می‌خرند و در بازار گران می‌فروشند تا از این اختلاف قیمت سود بگیرند. افزایش تقاضا در بازار ارزان، رشد قیمت را رقم می‌زند و فشار فروش در بازار گران، منجر به افت قیمت می‌شود تا در نهایت قیمت در هر دو به یک محدوده برسند.

به‌همین‌دلیل است که فرصت‌های آربیتراژ کوتاه‌مدت هستند؛ زیرا در طی همین فرایند آربیتراژ و تلاش معامله‌گران برای کسب سود، قیمت به یکدیگر نزدیک می‌شود.

مزایا و معایب آربیتراژ

مزیت اصلی آربیتراژ این است که لازم نیست حتماً جهت بعدی بازار را پیش‌بینی کنید. برای مثال، مهم نیست تصور می‌کنید قیمت بیت کوین فردا صعود می‌کند یا سقوط؛ مسئله این است که همین حالا در دو بازار چه اختلاف قیمتی وجود دارد.

مزایا	معایب
سود آربیتراژ بیشتر از اختلاف قیمت میان بازارها به دست می‌آید و وابستگی کمتری به پیش‌بینی جهت بازار دارد.	اختلاف قیمت‌ها معمولاً کوچک و کوتاه‌مدت هستند و کارمزد، اسلیپیج و هزینه انتقال می‌توانند بخش بزرگی از سود را از بین ببرند.
تفاوت حجم معاملات، نقدینگی و عرضه و تقاضا در صرافی‌ها می‌تواند فرصت‌های جدید ایجاد کند.	ممکن است اختلاف قیمت در چند ثانیه از بین برود و زمانی که سفارش را ثبت می‌کنید دیگر سودی باقی نمانده باشد.
ربات‌ها و سیستم‌های الگوریتمی می‌توانند بازارها را به‌صورت مداوم بررسی و فرصت‌های احتمالی را سریع شناسایی کنند.	برای اجرای سریع آربیتراژ بین چند صرافی، ممکن است لازم باشد بخشی از سرمایه خود را در بازارهای مختلف نگه دارید.
فعالیت آربیتراژگران به نزدیک‌تر شدن قیمت یک دارایی در بازارهای مختلف کمک می‌کند.	تغییر قیمت، کمبود نقدینگی، تأخیر شبکه یا انجام نشدن یکی از سفارش‌ها می‌تواند سود موردانتظار را کاهش دهد یا از بین ببرد.

قبل از ورود، باید حداقل پنج مورد را هم‌زمان بررسی کنید:

• اختلاف قیمت واقعی
• حجم قابل‌معامله
• کارمزدها
• اسلیپیج
• سرعت اجرای هر دو سفارش

در نتیجه، آربیتراژ را نباید معامله‌ای کم‌ریسک در نظر بگیرید. همانند تمام معاملات ارزهای دیجیتال، موفقیت در آربیتراژ نیز تصادفی نیست و به عوامل مختلفی بستگی دارد.  

آیا آربیتراژ هنوز سودآور است؟

بله، همچنان ممکن است در بازار ارزهای دیجیتال فرصت آربیتراژ ایجاد شود؛ اما دیدن اختلاف قیمت به معنی سود قطعی نیست.

بازار کریپتو از تعداد زیادی صرافی، بازار اسپات، قراردادهای مشتقه و صرافی‌ غیرمتمرکز تشکیل شده است. هرکدام نیز نقدینگی، کاربران و دفتر سفارش متفاوتی دارند. به همین دلیل اختلاف قیمت هنوز ایجاد می‌شود.

رقابت ربات‌ها و معامله‌گران حرفه‌ای نیز باعث شده است تا فرصت‌های کسب سود بسیار سریع‌تر از گذشته شناسایی و بسته شوند.

فرض کنید بین دو صرافی ۰.۵ درصد اختلاف قیمت وجود دارد، اما مجموع کارمزد خرید و فروش، برداشت و اسلیپیج شما ۰.۴۵ درصد است. در این شرایط تقریباً تمام اختلاف قیمت صرف هزینه‌ها می‌شود و معامله شاید ارزش ریسک و درگیرکردن سرمایه را نداشته باشد.

بنابراین سؤال مهم فقط این نیست که «آربیتراژ سود دارد یا نه؟» سؤال دقیق‌تر این است که «آیا بعد از کسر همه هزینه‌ها و در نظر گرفتن ریسک اجرا، سود باقی می‌ماند؟»

آیا آربیتراژ برای افراد مبتدی مناسب است؟

مبتدی‌ها هم می‌توانند مفهوم آربیتراژ را یاد بگیرند، اما بهتر است کار را از اجرای معاملات پیچیده شروع نکنند.

برای شروع، کافی است قیمت یک ارز دیجیتال را در دو یا سه بازار بررسی کنید و روی کاغذ حساب کنید اگر بخواهید آن را در بازار اول بخرید و در بازار دوم بفروشید، چه مقدار سود یا زیان خواهید داشت.

در این تمرین، فقط اختلاف قیمت را نبینید. کارمزد خرید، فروش، برداشت و مقدار احتمالی اسلیپیج را هم اضافه کنید.

بعد از اینکه به این محاسبات مسلط شدید، می‌توانید با سرمایه محدود روش ساده‌تر آربیتراژ بین صرافی‌ها یا Cross-Exchange را بررسی کنید.

در این مرحله باید به موارد دیگری مانند نقدینگی، سرعت اجرای سفارش و فعال بودن واریز و برداشت نیز توجه داشته باشید.

مدل‌های پیشرفته‌تر مانند فاندینگ (Funding)، معاملات مبتنی بر API، آربیتراژ در صرافی‌های غیرمتمرکز و آربیتراژ آماری به دانش فنی و مدیریت ریسک بیشتری نیاز دارند و پس از کسب تجربه لازم می‌توانید ابزارها و روش معاملاتی خود را بهبود دهید.

چرا قیمت یک ارز دیجیتال در صرافی‌های مختلف فرق می‌کند؟

برخلاف تصور برخی کاربران، برای بیت کوین یا تتر یک «قیمت مرکزی» وجود ندارد که تمام صرافی‌ها مجبور باشند دقیقاً از آن پیروی کنند.

هر صرافی بازار جداگانه‌ای دارد. خریداران و فروشندگان آن صرافی سفارش‌های خود را ثبت می‌کنند و قیمت براساس همین سفارش‌ها شکل می‌گیرد.

به همین دلیل، قیمت لحظه‌ای بیت کوین در دو صرافی ممکن است کمی متفاوت باشد. هرچه تفاوت میان نقدینگی، حجم معاملات و رفتار کاربران دو بازار بیشتر باشد، احتمال ایجاد فاصله قیمتی نیز بیشتر می‌شود.

تفاوت کاربران و شرایط هر بازار

فرض کنید در یک صرافی ایرانی تقاضا برای خرید تتر ناگهان زیاد شود. کاربران بیشتری سفارش خرید ثبت می‌کنند، اما تعداد فروشندگان محدود است. در چنین شرایطی ممکن است قیمت تتر در این صرافی سریع‌تر از بازار دیگری بالا برود.

عوامل دیگری هم تأثیر دارند؛ از جمله:

• حجم معاملات هر صرافی
• تعداد خریداران و فروشندگان
• کارمزد معاملات
• محدودیت واریز و برداشت
• سقف برداشت روزانه
• ارز فیات مورداستفاده
• دسترسی کاربران به بازار
• شبکه‌های انتقال پشتیبانی‌شده

برای مثال، در شرایط اضطراری اگر برداشت یک ارز دیجیتال در صرافی موقتاً بسته شود، معامله‌گران نمی‌توانند به‌راحتی دارایی را از آن بازار خارج کنند. همین محدودیت ممکن است باعث شود اختلاف قیمت برای مدت بیشتری باقی بماند.

مثال ساده آربیتراژ ارز دیجیتال

فرض کنید قیمت بیت کوین در صرافی اول ۱۰۰,۰۰۰ دلار و در صرافی دوم ۱۰۱,۰۰۰ دلار باشد. شما می‌توانید در صرافی اول سفارش خرید بیت کوین را به مقدار ۰.۱ ثبت کنید و همان مقدار را در صرافی دوم بفروشید.

قیمت خرید: ۱۰۰,۰۰۰ دلار برای هر بیت کوین

قیمت فروش: ۱۰۱,۰۰۰ دلار برای هر بیت کوین

مقدار معامله: ۰.۱ بیت کوین

اختلاف قیمت: ۱,۰۰۰ دلار برای هر بیت کوین

سود اولیه: ۰.۱ × ۱,۰۰۰ = ۱۰۰ دلار

در این مثال، شما برای خرید ۰.۱ بیت کوین در صرافی اول، ۱۰,۰۰۰ دلار پرداخت می‌کنید و با فروش همان مقدار در صرافی دوم، ۱۰,۱۰۰ دلار دریافت می‌کنید؛ بنابراین، سود ناخالص معامله ۱۰۰ دلار است.

اما هنوز نباید بگویید «۱۰۰ دلار سود کردم». این رقم سود ناخالص است. باید کارمزد خرید، کارمزد فروش، هزینه انتقال و اسلیپیج را از آن کم کنید تا مشخص شود واقعاً چه مقدار سود داشته‌اید.

سود آربیتراژ چگونه محاسبه می‌شود؟

یکی از رایج‌ترین اشتباهات در محاسبه سود آربیتراژ این است که معامله‌گر فقط اختلاف دو قیمت را می‌بیند. مبلغی که در نهایت برای شما باقی می‌ماند، پس از کسر کارمزد معاملات، هزینه انتقال یا شبکه، اسلیپیج و سایر هزینه‌ها مشخص می‌شود.

تفاوت سود ناخالص و سود خالص

سود ناخالص همان اختلاف ساده میان مبلغ خرید و فروش است.

فرض کنید ۰.۱ بیت کوین را با قیمت ۱۰۰,۰۰۰ دلار بخرید و با قیمت ۱۰۱,۰۰۰ دلار بفروشید. اختلاف قیمت هر بیت کوین ۱,۰۰۰ دلار است و برای معامله ۰.۱ بیت کوین، سود ناخالص شما ۱۰۰ دلار خواهد بود.

سود خالص چیزی است که بعد از پرداخت تمام هزینه‌ها برایتان باقی می‌ماند.

ممکن است معامله روی صفحه صرافی ۱۰۰ دلار اختلاف داشته باشد، اما پس از کسر هزینه‌ها فقط ۵۰ دلار برایتان بماند. حتی ممکن است هزینه‌ها از اختلاف قیمت بیشتر شوند و معامله در نهایت زیان‌ده باشد.

به همین دلیل، هنگام مقایسه فرصت‌های آربیتراژ همیشه سود خالص را معیار قرار دهید.

فرمول محاسبه سود آربیتراژ

برای محاسبه ساده سود خالص می‌توانید از این فرمول استفاده کنید:

سود خالص = درآمد حاصل از فروش − هزینه خرید − کارمزد معاملات − هزینه انتقال یا شبکه − سایر هزینه‌ها

در این فرمول، هزینه خرید از حاصل‌ضرب قیمت خرید در حجم معامله به دست می‌آید و درآمد حاصل از فروش نیز حاصل‌ضرب قیمت فروش در حجم معامله است.

اگر معامله شما شامل هزینه‌های دیگری مانند کارمزد برداشت یا هزینه نگهداری موقعیت باشد، این موارد را نیز باید به مجموع هزینه‌ها اضافه کنید.

به‌عنوان‌مثال، به جزئیات این معامله بیت کوین توجه کنید:

• سرمایه: ۱۰,۰۰۰ دلار
• قیمت خرید: ۱۰۰,۰۰۰ دلار
• قیمت فروش: ۱۰۱,۰۰۰ دلار
• حجم معامله: ۰.۱ بیت کوین
• کارمزد خرید: ۰.۱ درصد = ۱۰ دلار
• کارمزد فروش: ۰.۱ درصد = ۱۰.۱۰ دلار
• هزینه انتقال یا برداشت: ۱۵ دلار
• اسلیپیج: ۰.۱ درصد از ارزش معامله = ۱۰ دلار

در نتیجه، سود ناخالص معامله برابر است با:

۱۰,۱۰۰ − ۱۰,۰۰۰ = ۱۰۰ دلار

اکنون تمام هزینه‌ها را کم می‌کنیم:

سود خالص = ۱۰۰ − ۱۰ − ۱۰.۱۰ − ۱۵ − ۱۰ = ۵۴.۹۰ دلار

بنابراین، سود شما از این معامله ۱۰۰ دلار نیست و در نهایت ۵۴.۹۰ دلار دریافت خواهید کرد.

حداقل اختلاف قیمت برای رسیدن به نقطه سربه‌سر

حداقل اختلاف قیمت سربه‌سر (Break-even Spread) به شما می‌گوید حداقل چه مقدار اختلاف قیمت نیاز دارید تا فقط هزینه‌های معامله را پوشش دهید.

در مثال بالا مجموع هزینه‌های شما حدود ۴۵.۱۰ دلار بود. بنابراین باید حداقل بیش از این مقدار سود ناخالص ایجاد شود تا معامله از حالت زیان خارج شود.

پس قبل از معامله ابتدا نقطه سربه‌سر خود را مشخص کنید و بعد ببینید اختلاف قیمت واقعی بازار از آن بیشتر است یا نه.

هر اختلاف قیمتی فرصت آربیتراژ نیست

دیدن اختلاف قیمت بین دو صرافی همواره به معنی وجود یک فرصت آربیتراژ سودآور نیست و باید مواردی مانند قیمت قابل‌معامله، حجم سفارش و هزینه اجرای معامله را نیز همواره در نظر داشته باشید.

تفاوت قیمت آخرین معامله با بهترین قیمت خرید و فروش

قیمت آخرین معامله (Last Price) لزوماً قیمتی نیست که همین‌الان بتوانید با آن خرید یا فروش کنید. اما اگر همین حالا بخواهید خرید کنید، باید به بهترین قیمت فروش یا Ask نگاه کنید. اگر هم بخواهید بفروشید، باید بهترین قیمت خرید یا Bid را بررسی کنید.

برای پیدا کردن فرصت آربیتراژ، Bid و Ask اهمیت بیشتری از Last Price دارند.

عمق دفتر سفارش چه اهمیتی دارد؟

قیمت مناسب زمانی ارزش دارد که حجم کافی هم در آن قیمت وجود داشته باشد. فرض کنید در یک صرافی بیت کوین با قیمت ۱۰۰,۰۰۰ دلار فروخته می‌شود، اما در این قیمت فقط ۰.۰۱ بیت کوین برای فروش وجود دارد.

اگر شما بخواهید ۰.۱ بیت کوین بخرید، فقط بخش کوچکی از سفارشتان در قیمت ۱۰۰,۰۰۰ دلار انجام می‌شود. باقی سفارش باید از فروشندگان بعدی با قیمت‌های بالاتر خریداری شود.

در نتیجه ممکن است میانگین خرید شما به ۱۰۰,۳۰۰ یا ۱۰۰,۵۰۰ دلار برسد.

همین اتفاق هنگام فروش هم ممکن است رخ دهد. بنابراین، فقط اولین عدد دفتر سفارش را نبینید. بررسی کنید برای حجم معامله‌ای که در نظر دارید، واقعاً چه مقدار دارایی با آن قیمت یا قیمت‌های نزدیک وجود دارد.

اسلیپیج چگونه سود را از بین می‌برد؟

اسلیپیج یعنی سفارش شما با قیمتی متفاوت از رقمی که انتظار داشتید اجرا شود.

فرض کنید برنامه شما این است:

• خرید در ۱۰۰,۰۰۰ دلار
• فروش در ۱۰۱,۰۰۰ دلار

یعنی انتظار دارید ۱,۰۰۰ دلار اختلاف قیمت داشته باشید.

اما سفارش خرید در عمل با میانگین ۱۰۰,۴۰۰ دلار انجام می‌شود و در بازار دوم نیز میانگین فروش شما ۱۰۰,۷۰۰ دلار است.

حالا اختلاف واقعی دیگر ۱,۰۰۰ دلار نیست:

۱۰۰,۷۰۰ − ۱۰۰,۴۰۰ = ۳۰۰ دلار

یعنی ۷۰ درصد فاصله قیمتی موردانتظار شما فقط به دلیل نحوه اجرای سفارش از بین رفته است.

هرچه حجم معامله بزرگ‌تر و بازار کم‌عمق‌تر باشد، اسلیپیج می‌تواند بیشتر شود.

انواع آربیتراژ ارز دیجیتال

آربیتراژ فقط به خرید یک ارز در یک صرافی و فروش آن در صرافی دیگر محدود نمی‌شود.

اختلاف قیمت ممکن است بین سه جفت‌ارز در یک صرافی، بین بازار اسپات و فیوچرز، بین صرافی متمرکز و غیرمتمرکز یا حتی میان دو دارایی با رابطه آماری مشخص ایجاد شود. هر روش نیز هزینه، پیچیدگی و ریسک متفاوتی دارد.

آربیتراژ بین صرافی‌ها

در آربیتراژ بین صرافی‌ها (Cross-Exchange)، یک دارایی را در صرافی ارزان‌تر می‌خرید و هم‌زمان همان دارایی را در صرافی گران‌تر می‌فروشید. برای اجرای سریع‌تر این روش، معمولاً نیازمند واریز مقداری سرمایه به هر دو صرافی هستید تا به‌سرعت معاملات خود را انجام دهید.

آربیتراژ مثلثی

در آربیتراژ مثلثی (Triangular Arbitrage)، شما از اختلاف قیمت بین سه جفت‌ارز در یک صرافی استفاده می‌کنید. در این روش، دارایی خود را در سه مرحله به ارزهای مختلف تبدیل کرده و در نهایت دوباره به ارز اول برمی‌گردید.

فرض کنید با تتر شروع می‌کنید و سه جفت‌ارز به شکلی قیمت‌گذاری شده‌اند که بتوانید این مسیر را طی کنید:

USDT → BTC
BTC → ETH
ETH → USDT

اگر بعد از انجام هر سه تبدیل، مقدار تتر شما بیشتر از مقدار اولیه باشد، اختلاف میان نرخ این سه بازار یک فرصت آربیتراژ ایجاد کرده است.

آربیتراژ نقدی و آتی

در آربیتراژ نقدی و آتی (Cash-and-Carry) از اختلاف قیمت بین بازار اسپات و بازار فیوچرز استفاده می‌شود.

برای مثال، فرض کنید بیت کوین در بازار اسپات ۱۰۰ هزار دلار است اما قرارداد فیوچرز آن با سررسید مشخص در قیمت بالاتری معامله می‌شود.

در این استراتژی معمولاً دارایی را در بازار اسپات می‌خرید و هم‌زمان در بازار فیوچرز موقعیت فروش می‌گیرید. هدف این نیست که حدس بزنید بیت کوین بالا می‌رود یا پایین؛ هدف استفاده از فاصله قیمت بین دو بازار است. در معاملات فیوچرز، شما قرارداد مرتبط با خرید یا فروش دارایی را برای شرایط و زمان مشخص معامله می‌کنید.

بیشتر بخوانید: معاملات اسپات چیست

آربیتراژ فاندینگ‌ ریت

در آربیتراژ فاندینگ ریت (Funding Rate)، هدف استفاده از پرداخت‌های فاندینگ ریت در قراردادهای دائمی یا Perpetual است. معمولاً معامله‌گر یک موقعیت در بازار اسپات و یک موقعیت مخالف در بازار پرپچوال باز می‌کند تا تأثیر نوسان قیمت تا حدی خنثی شود.

برای مثال، ممکن است دارایی را در بازار اسپات بخرید و هم‌زمان در بازار پرپچوال شورت بگیرید.

اگر نرخ فاندینگ مثبت باشد، معامله‌گران لانگ به معامله‌گران شورت پرداخت انجام می‌دهند و موقعیت شورت می‌تواند فاندینگ دریافت کند.

البته نرخ فاندینگ ثابت نیست و ممکن است تغییر کند. کارمزد معاملات، هزینه نگهداری موقعیت و ریسک اجرای دو سمت معامله نیز باید محاسبه شوند.

آربیتراژ DEX و CEX

در آربیتراژ بین صرافی غیرمتمرکز (DEX) و صرافی متمرکز (CEX)، شما از اختلاف قیمت یک دارایی در این دو نوع بازار استفاده می‌کنید. هزینه انتقال و کارمزد شبکه در این روش اهمیت زیادی دارد.

بیشتر بخوانید: صرافی غیرمتمرکز چیست

آربیتراژ آماری چیست؟

در آربیتراژ آماری (Statistical Arbitrage)، شما با استفاده از داده‌های قیمتی و روش‌های آماری، رابطه میان دارایی‌های مختلف را بررسی می‌کنید.

اگر قیمت دو دارایی که معمولاً رفتار مشابهی دارند، برای مدتی از روند معمول خود فاصله بگیرند، می‌توانید از این اختلاف قیمت برای کسب سود استفاده کنید. البته این روش به تحلیل داده و اجرای دقیق معاملات نیاز دارد و همیشه تضمینی برای برگشت قیمت‌ها به رابطه قبلی وجود ندارد.

انواع آربیتراژ

پس از آشنایی با انواع مختلف آربیتراژ، مهم است بدانید که پیچیده‌تر بودن یک روش آربیتراژ لزوماً به معنی سود بیشتر نیست. در استراتژی‌های پیچیده، علاوه بر اختلاف قیمت، باید هزینه‌های اجرای معامله، ریسک‌های فنی و احتمال اشتباه در تحلیل و محاسبات را نیز در نظر بگیرید.

نوع آربیتراژ	محل اجرا	سطح سختی	سرمایه از پیش آماده	نیاز به ربات	مهم‌ترین ریسک
آربیتراژ بین صرافی‌ها	چند صرافی	متوسط	ترجیحاً بله	اجباری نیست	زمان و اختلاف قیمت
آربیتراژ مثلثی	یک صرافی	متوسط تا بالا	بله	بسیار مفید	سرعت و کارمزد
آربیتراژ نقدی و آنی	بازار اسپات + فیوچرز	بالا	بله	اجباری نیست	اختلاف قیمت و هزینه‌ها
آربیتراژ فاندینگ	بازار اسپات + پرپچوال	بالا	بله	مفید	تغییر نرخ فاندینگ
صرافی متمرکز و غیرمتمرکز	صرافی غیرمتمرکز + متمرکز	بالا	بسته به مدل	معمولاً مفید	ارزش استخراج‌پذیر، کارمزد شبکه و اجرای معامله
آربیتراژ آماری	چند بازار یا دارایی	بسیار بالا	وابسته به مدل	لازم	ریسک مدل

آموزش آربیتراژ ارز دیجیتال مرحله‌به‌مرحله

برای اجرای آربیتراژ، صرفاً پیداکردن اختلاف قیمت کافی نیست و مهم است بدانید که چطور می‌توانید به بهترین روش معاملات را انجام دهید.

انتخاب صرافی و جفت‌ارز

ابتدا بازارهایی را بررسی کنید که نقدینگی و حجم معاملات مناسبی دارند. صرافی باید امنیت قابل‌قبول، کارمزد مشخص و امکان واریز و برداشت فعال برای دارایی موردنظر داشته باشد.

برای شروع، استفاده از ارزهایی با حجم معاملات بالا معمولاً ساده‌تر است؛ زیرا در بازارهای کم‌حجم، ممکن است اختلاف قیمت بزرگی ببینید اما نتوانید مقدار موردنظر خود را با همان قیمت خرید یا فروش کنید.

جفت‌ارزهایی را انتخاب کنید که خودتان با ساختار کارمزد، نقدینگی و نحوه انتقال آن‌ها آشنا هستید.

بررسی قیمت خرید و فروش واقعی

مرحله بعدی این است که به‌جای قیمت بزرگی که معمولاً بالای نمودار نمایش داده می‌شود، دفتر سفارش را بررسی کنید. برای خرید باید Ask و برای فروش باید Bid را ببینید.

اگر قصد دارید در صرافی A خرید و در صرافی B فروش انجام دهید:

• Ask صرافی A را به‌عنوان قیمت خرید بررسی کنید.
• Bid صرافی B را به‌عنوان قیمت فروش بررسی کنید.

اختلاف همین دو عدد، نقطه شروع محاسبه شما است.

بررسی نقدینگی

عد از دیدن اختلاف قیمت، بررسی کنید چه مقدار سفارش در آن قیمت‌ها وجود دارد.

اگر فقط ۱۰۰ دلار دارایی با قیمت مناسب موجود باشد اما قصد دارید ۱۰ هزار دلار معامله کنید، عملاً نمی‌توانید کل حجم را با همان قیمت اجرا کنید.

دفتر سفارش را تا حجمی که می‌خواهید معامله کنید بررسی کنید و میانگین تقریبی قیمت اجرا را به دست آورید. این مرحله به شما کمک می‌کند قبل از معامله، اثر احتمالی اسلیپیج را تخمین بزنید.

محاسبه تمام هزینه‌ها

حالا تمام هزینه‌ها را روی کاغذ یا در فایل محاسباتی وارد کنید.

حداقل این موارد را بررسی کنید:

• کارمزد خرید
• کارمزد فروش
• کارمزد برداشت
• هزینه شبکه
• هزینه تبدیل ارز
• اسلیپیج احتمالی

در معاملات مشتقه، فاندینگ ریت و هزینه استقراض (Borrowing Cost) نیز ممکن است وجود داشته باشد.

بعد از جمع‌زدن هزینه‌ها، آن‌ها را با سود ناخالص احتمالی مقایسه کنید. اگر اختلاف قیمت فقط کمی بیشتر از هزینه‌ها است، حاشیه امن شما پایین خواهد بود و کوچک‌ترین تغییر قیمت می‌تواند سود را از بین ببرد.

اجرای هم‌زمان معاملات

در آربیتراژ، چند ثانیه تأخیر هم ممکن است مهم باشد. اگر ابتدا در صرافی اول خرید کنید و تازه بعد از آن به سراغ صرافی دوم بروید، قیمت فروش ممکن است تغییر کند.

به همین دلیل در آربیتراژ حرفه‌ای تلاش می‌شود دو سمت معامله تا حد ممکن نزدیک به یکدیگر اجرا شوند.

در آربیتراژ بین صرافی‌ها نیز معمولاً بهتر است سرمایه از قبل در هر دو صرافی آماده باشد تا مجبور نباشید بین خرید و فروش منتظر انتقال دارایی بمانید.

ثبت نتیجه و محاسبه سود واقعی

بعد از هر معامله نتیجه را ثبت کنید.

مواردی مانند:

• قیمت موردانتظار خرید
• قیمت واقعی خرید
• قیمت موردانتظار فروش
• قیمت واقعی فروش
• حجم معامله
• کارمزدها
• هزینه انتقال
• سود نهایی

برای مثال ممکن است قبل از معامله سود را ۶۰ دلار برآورد کرده باشید، اما در نهایت فقط ۳۵ دلار دریافت کنید.

ثبت این اطلاعات به شما نشان می‌دهد بیشترین اختلاف بین محاسبه و واقعیت از کجا ایجاد شده است؛ کارمزد، اسلیپیج، تأخیر یا اشتباه در تخمین نقدینگی.

هزینه‌های آربیتراژ ارز دیجیتال

حاشیه سود آربیتراژ معمولاً کم است و به همین دلیل هزینه‌های کوچک نیز اهمیت دارند.

کارمزد تیکر و میکر

صرافی‌ها معمولاً برای سفارش‌های مختلف، کارمزد متفاوتی دریافت می‌کنند. اگر سفارشی ثبت کنید که بلافاصله با سفارش موجود در بازار انجام شود، کارمزد تیکر (Taker) پرداخت می‌کنید. اما اگر سفارش شما در دفتر سفارش قرار بگیرد و منتظر خریدار یا فروشنده بماند، شامل کارمزد میکر (Maker) می‌شود.

کارمزد برداشت

به کارمزد برداشت نیز باید توجه داشته باشید. در زمان برداشت ارز، شما نیازمند پرداخت کارمزد شبکه (Network Fee) هستید که بر اساس شبکه انتقال انتخابی و شرایط شبکه رقم آن تغییر می‌کند.

اسلیپیج

در نهایت، باید هزینه اسلیپیج را نیز در نظر داشته باشید. اسلیپیج تفاوت میان قیمت موردانتظار و قیمت واقعی اجرای سفارش است و در بازارهای کم‌عمق می‌تواند اثر زیادی روی سود داشته باشد.

بنابراین، هنگام محاسبه سود واقعی باید قیمت میانگین اجرای خرید و فروش را در نظر بگیرید و اثر اسلیپیج را از سود اولیه کسر کنید.

ریسک‌های آربیتراژ چیست؟

آربیتراژ یک روش آسان و بدون ریسک برای کسب سود نیست. حتی اگر اختلاف قیمت مناسبی پیدا کنید، عواملی مانند تغییر سریع قیمت، اجرای ناقص سفارش، نقدینگی پایین و مشکلات انتقال می‌توانند مانعی برای کسب سود باشند.

ازبین‌رفتن اختلاف قیمت

فرض کنید یک اختلاف قیمت جذاب پیدا می‌کنید و تصمیم می‌گیرید معامله را انجام دهید. تا زمانی که موجودی حساب را بررسی کنید، حجم سفارش را وارد کنید و دکمه خرید را بزنید، چند ثانیه گذشته است.

در همین چند ثانیه ممکن است ربات‌ها یا معامله‌گران دیگر همان فرصت را دیده باشند و سفارش‌های خود را اجرا کرده باشند. در نتیجه قیمت بازار ارزان‌تر بالا می‌رود یا قیمت بازار گران‌تر پایین می‌آید و اختلاف از بین می‌رود.

بنابراین، همیشه قیمت لحظه تصمیم‌گیری را از قیمت قابل‌اجرای لحظه ثبت سفارش جدا بدانید.

اجرای ناقص یکی از سفارش‌ها

یکی از مهم‌ترین ریسک‌های آربیتراژ زمانی است که فقط یک سمت معامله انجام شود. برای مثال، ممکن است خرید شما در صرافی اول کامل انجام شود، اما هنگام ارسال سفارش فروش در صرافی دوم، قیمت تغییر کند یا سفارش فروش اجرا نشود.

در این شرایط، معامله آربیتراژ ناقص می‌شود به همین دلیل قبل از معامله باید مشخص کنید اگر فقط یکی از دو سمت اجرا شد، چه کاری انجام می‌دهید.

نقدینگی ناکافی

گاهی روی صفحه دو صرافی اختلاف قیمت زیادی می‌بینید، اما حجم موجود بسیار کم است. اگر نقدینگی بازار پایین باشد، سفارش شما ممکن است فقط بخشی از حجم موجود را در قیمت موردنظر خرید یا فروش کند و باقی سفارش در قیمت‌های بالاتر دفتر سفارش اجرا شود.

بسته‌شدن واریز یا برداشت

آربیتراژ بین صرافی‌ها معمولاً به جابه‌جایی دارایی یا دسترسی به موجودی در چند بازار نیاز دارد. اگر کیف پول یک ارز در صرافی وارد حالت تعمیرات شود، برداشت یک شبکه موقتاً متوقف شود یا محدودیت دیگری در انتقال ایجاد شود، ممکن است سرمایه شما برای مدتی در یک صرافی قفل شود.

در این مدت نیز اختلاف قیمتی که قصد استفاده از آن را داشتید احتمالاً از بین خواهد رفت.

ریسک صرافی و نگهداری سرمایه

در بعضی روش‌های آربیتراژ، لازم است بخشی از سرمایه خود را در چند صرافی نگهداری کنید تا بتوانید معاملات را سریع انجام دهید. در این حالت، سرمایه شما در معرض ریسک‌های مربوط به صرافی‌ها قرار می‌گیرد. 

برای مثال، هک یا ورشکستگی صرافی، محدودشدن حساب یا بسته‌شدن موقت امکان برداشت می‌تواند دسترسی شما به سرمایه را مختل کند.

فرصت آربیتراژ چقدر دوام دارد؟

فرصت آربیتراژ (Opportunity Window) معمولاً عمر کوتاهی دارد و ممکن است تنها چند ثانیه باشد.

زمانی که قیمت یک دارایی در دو بازار با هم اختلاف پیدا می‌کند، معامله‌گران و ربات‌های معاملاتی سریعاً برای خرید در بازار ارزان و فروش در بازار گران وارد عمل می‌شوند که باعث می‌شود اختلاف قیمت خیلی سریع کاهش پیدا کند یا کاملاً از بین برود.

مدت‌زمان یک فرصت آربیتراژ به شرایط بازار نیز بستگی دارد. در بازارهای پرحجم و با نقدینگی بالا، تعداد بیشتری از معامله‌گران و ربات‌های معاملاتی به اختلاف قیمت واکنش نشان می‌دهند و خرید و فروش بیشتری انجام می‌شود؛ در نتیجه، اختلاف قیمت معمولاً سریع‌تر از بین می‌رود.

رقابت ربات‌ها در آربیتراژ بسیار شدید است. یک پژوهش در سال ۲۰۲۶ روی شبکه Base بیش از ۲۱.۳ میلیون آربیتراژ موفق توسط ۴٬۳۶۵ آدرس ربات را ثبت کرد. این داده نشان می‌دهد فرصت‌های آربیتراژ می‌توانند در چند ثانیه توسط ربات‌ها شناسایی و از بین بروند.

سرعت دریافت داده نیز مهم است. اگر قیمتی که در آربیتراژ اسکنر می‌بینید چند ثانیه تأخیر داشته باشد، ممکن است زمانی که وارد صرافی می‌شوید دیگر وجود نداشته باشد.

بنابراین، برای بهره‌بردن از فرصت‌های معاملاتی آربیتراژ باید عواملی مانند تأخیر در دریافت قیمت و سرعت اتصال به صرافی، تأخیر شبکه و کندی ثبت و پردازش سفارش را به کمترین میزان برسانید.

ربات آربیتراژ چیست و چگونه کار می‌کند؟

ربات آربیتراژ یک سیستم خودکار است که قیمت و شرایط معامله در چند بازار را به‌صورت مداوم بررسی می‌کند. این ربات می‌تواند بر اساس معیارهایی مانند حداقل اختلاف قیمت، کارمزد و حجم قابل‌معامله، فرصت‌های مناسب را شناسایی کند و در صورت رسیدن شرایط به محدوده تعیین‌شده، به شما هشدار دهد یا سفارش‌ها را به‌صورت خودکار اجرا کند.

برای مثال، شما می‌توانید حداقل اسپرد یا اختلاف قیمت موردنظر خود را مشخص کنید تا زمانی که اختلاف قیمت از آن بیشتر شد، ربات به شما اطلاع داده یا معامله را اجرا کند.

بااین‌حال اگر داده قیمت اشتباه باشد، API صرافی دچار اختلال شود، سفارش فقط بخشی از حجم را تکمیل کند یا نقدینگی بازار ناگهان کاهش پیدا کند، نتیجه می‌تواند با محاسبات اولیه متفاوت باشد.

بنابراین استفاده از Bot به معنی تضمین سود نیست.

تفاوت اسکنر (Scanner) و ربات (Bot)

آربیتراژ اسکنر (Scanner) ابزاری برای پیداکردن و اعلام فرصت‌های آربیتراژ است. این ابزار قیمت بازارهای مختلف را بررسی می‌کند و زمانی که اختلاف قیمت به شرایط تعیین‌شده برسد، فرصت را به کاربر نشان می‌دهد. در این روش، اجرای معامله بر عهده خود شما است.

بیشتر آربیتراژ اسکنرهای بین‌المللی صرافی‌های ایرانی را پوشش نمی‌دهند؛ بنابراین برای آربیتراژ داخلی معمولاً باید قیمت، Bid/Ask و کارمزد چند صرافی ایرانی را مستقیماً مقایسه کنید یا از ابزارهای متصل به API آن صرافی‌ها استفاده کنید.

ربات یک مرحله جلوتر می‌رود.

ربات علاوه بر شناسایی فرصت می‌تواند براساس قوانینی که تعیین کرده‌اید، سفارش خرید و فروش را نیز ثبت کند. برای کاربران تازه‌کار، استفاده از اسکنر برای یادگیری و بررسی بازار معمولاً ساده‌تر از سپردن مستقیم اجرای معاملات به ربات است.

آربیتراژ تتر و صرافی‌های ایرانی

آربیتراژ تتر (USDT) یکی از گزینه‌های رایج برای آربیتراژ در بازار ایران است و قیمت آن در صرافی‌های مختلف می‌تواند تحت‌تأثیر عرضه و تقاضا متفاوت باشد.

همچنین تتر معمولاً حجم معاملات بالایی دارد و در تمامی صرافی‌ها خرید تتر و فروش آن انجام می‌شود؛ بنابراین ممکن است در یک صرافی با قیمت پایین‌تر و در صرافی دیگری با قیمت بالاتری معامله شود.

برای آربیتراژ تتر، ابتدا قیمت تتر آن را در چند صرافی ایرانی مقایسه می‌کنید. اگر اختلاف قیمت به‌اندازه‌ای باشد که پس از کسر کارمزد معاملات و هزینه انتقال، همچنان سودی باقی بماند، می‌توانید خرید تتر را از صرافی ارزان‌تر انجام دهید و در صرافی گران‌تر بفروشید.

در این روش، سرعت عمل اهمیت زیادی دارد؛ زیرا اختلاف قیمت بین صرافی‌ها ممکن است در مدت کوتاهی از بین رفته و فرصت آربیتراژ از دست برود.

محدودیت‌هایی که کاربران ایرانی باید قبل از معامله بررسی کنند

در استفاده از صرافی‌های ایرانی، علاوه بر قیمت و کارمزد باید شرایط و محدودیت‌های هر پلتفرم را هم بررسی کنید.

اگر قصد دارید میان چند صرافی داخلی آربیتراژ انجام دهید، مواردی مانند سقف برداشت، مدت‌زمان پردازش برداشت، شبکه‌های پشتیبانی‌شده و حداقل مقدار انتقال اهمیت زیادی دارند.

همان‌طور که می‌دانید استفاده از صرافی‌های خارجی برای ما کاربران ایرانی محدودیت بسیاری دارد.

بسیاری از صرافی‌های بین‌المللی در شرایط استفاده خود ارائه خدمات به کاربران ساکن ایران را محدود یا ممنوع کرده‌اند. فعالیت در چنین پلتفرم‌هایی می‌تواند ریسک محدودشدن حساب یا دسترسی به دارایی را افزایش دهد. بای بیت (Bybit)، بایننس (Binance)، و اوکی ایکس (OKX) تنها برخی از این پلتفرم‌ها هستند که ارائه خدمات به کاربران ایرانی را ممنوع کرده‌اند.

کلاهبرداری آربیتراژ چیست؟

آربیتراژ یک استراتژی واقعی در بازارهای مالی است، اما از نام آن برای طراحی طرح‌های کلاهبرداری نیز استفاده می‌شود. پیشنهادهایی که سود ثابت یا تضمینی، بازدهی غیرعادی و بدون ریسک یا درآمد روزانه مشخص وعده می‌دهند، معمولاً نشانه‌ای از کلاهبرداری هستند و باید پیش از واریز سرمایه به‌دقت آنها را بررسی کنید.

یکی از نشانه‌های خطر، درخواست کلید خصوصی (Private Key) یا عبارت بازیابی (Seed Phrase) است. شما برای انجام معاملات آربیتراژ نیازی به ارائه این اطلاعات مهم خصوصی را ندارید و نباید آنها را در اختیار باقی افراد قرار دهید.

بدون تحقیق و بررسی نیز از ربات‌ها استفاده نکنید. ربات‌ها می‌توانند دسترسی‌های مهمی داشته باشند و حتی اگر کلاهبرداری نباشند، عملکرد اشتباه آنها به ضرر معاملات و ازبین‌رفتن سرمایه منجر شود.

همچنین مراقب پیشنهادهایی باشید که از شما می‌خواهند برای «فعال‌سازی ربات»، «اتصال به استخر آربیتراژ» یا «شروع سیستم خودکار سودده» ارز دیجیتال را مستقیماً به یک کیف پول ناشناس انتقال دهید.

در نهایت، هیچ ربات یا سرویس آربیتراژی نمی‌تواند سود قطعی را تضمین کند. وعده سود تضمینی یا معاملات بدون ریسک، نشانه‌ای جدی از احتمال کلاهبرداری است.

جمع‌بندی

آربیتراژ در ظاهر ساده است: ارزان‌تر بخرید و گران‌تر بفروشید. اما چیزی که معامله را سودآور می‌کند، اختلاف قیمت روی صفحه صرافی نیست؛ بلکه اختلافی است که بعد از اجرای واقعی سفارش و کسر تمام هزینه‌ها باقی می‌ماند.

قبل از معامله، قیمت واقعی خرید و فروش، نقدینگی، وضعیت واریز و برداشت و هزینه‌ها را بررسی کنید. آربیتراژ بیشتر از پیش‌بینی بازار، به محاسبه دقیق، سرعت اجرا و مدیریت ریسک وابسته است.

سؤالات متداول