لیکویید شدن ارز دیجیتال چیست؟ بررسی لیکوئیدیشن (Liquidation) معامله رمز ارزها 

لیکوییدیشن یا لیکویید شدن ارز دیجیتال (Liquidation) فرایندی است که در آن، معامله فیوچرز (Futures) یا معامله مارجین (Margin)‌ شما توسط صرافی بسته می‌شود. علت این کار، جلوگیری از ضرر بیش‌ازحدی است که به‌دلیل حرکت بازار برخلاف جهت پیش‌بینی شما ایجاد می‌شود و سرمایه اولیه‌تان توان پوشش آن را ندارد.

درک صحیح مفهوم لیکوئیدیشن به شما کمک می‌کند تا استراتژی‌های معاملاتی خود را بهینه‌سازی کرده و از سرمایه‌تان در برابر نوسانات ناگهانی قیمت ارز دیجیتال محافظت کنید. در این مقاله، به بررسی جامع و کامل نحوه لیکوئیدن شدن معاملات، نحوه جلوگیری از آن و ابزارها و شاخص‌های لازم برای پیش‌بینی را بررسی می‌کنیم.

لیکویید شدن (Liquidation) ارز دیجیتال چیست؟

مفهوم لیکویید شدن ارز دیجیتال به فرایند بسته شدن اجباری یک معامله توسط صرافی اشاره دارد. زمانی که شما از لوریج (Leverage) یا اهرم در یک معامله مارجین یا فیوچرز (آتی) استفاده می‌کنید، در واقع پولی را برای بازکردن یک پوزیشن از صرافی قرض می‌گیرید. حال اگر قیمت ارز دیجیتال تحت معامله برخلاف انتظار شما حرکت کند، ضررهای شما نیز به همان نسبت چند برابر می‌شود. در این حالت، صرافی برای جلوگیری از صفرشدن پولی که به شما قرض داده است، معامله را به‌صورت خودکار می‌بندد.

شما برای بازکردن چنین پوزیشن‌هایی باید مقداری سرمایه اولیه به‌عنوان وثیقه در حساب خود داشته باشید. وقتی ضرر معامله به حدی برسد که وثیقه شما دیگر پاسخگوی پوشش آن نباشد، لیکویید شدن معامله اتفاق می‌افتد.

به‌عنوان یک مثال ساده، اگر شما با اهرم ۲۰ برابر (20x) وارد یک پوزیشن خرید شوید، تنها ۵ درصد حرکت مخالف (ریزش قیمت) کافی است تا کل سرمایه شما از بین برود. این مکانیزم سخت‌گیرانه برای حفظ سلامت مالی پلتفرم‌های معاملاتی طراحی شده است. در ادامه، با مثال بیشتر نحوه محاسبه قیمت لیکوییدیشن را توضیح می‌دهیم.

تفاوت لیکوییدیشن با لیکوییدیتی (Liquidity)

یکی از نکات مهم ورود به دنیای ارزهای دیجیتال، درک تفاوت لیکوییدیشن با لیکوئیدیتی است:

• لیکوییدیتی یا نقدشوندگی (Liquidity)، به‌معنای میزان سرعت و سهولت خرید یا فروش یک دارایی در بازار بدون تاثیرگذاری چشمگیر بر قیمت آن است.
• اما لیکوییدیشن، یک رویداد اجباری است که در آن، صرافی پوزیشن معاملاتی شما را به‌دلیل کمبود وجه تضمین می‌بندد.

بنابراین، نقدشوندگی یک ویژگی مثبت برای بازار و لیکوئیدیشن یک رویداد منفی برای تریدر محسوب می‌شود.

چرا لیکوییدیشن اتفاق می‌افتد؟

فرایند لیکوئید شدن معاملات یک اقدام تنبیهی از سوی بازار نیست، بلکه یک ضرورت ریاضی و مالی است. هنگامی که شما وارد معاملات اهرمی می‌شوید، سرمایه‌تان به‌عنوان سپرده تضمینی در نظر گرفته می‌شود. پلتفرم‌های معاملاتی باید اطمینان حاصل کنند که ضرر شما از مبلغ این سپرده فراتر نمی‌رود. به‌همین‌دلیل، سیستم‌های مدیریت ریسک به‌صورت لحظه‌ای وضعیت حساب شما را بررسی می‌کنند.

در ادامه، دلایل اصلی این اتفاق را به‌صورت جزئی‌تر بررسی می‌کنیم:

نقش صرافی

صرافی‌های رمز ارزی به‌عنوان واسطه میان خریداران و فروشندگان عمل می‌کنند و تامین‌کننده اصلی اعتبار در معاملات اهرمی هستند. صرافی‌ها همچنین موظف به حفظ امنیت دارایی تمام کاربران هستند و ا اجرای فرایند لیکویید شدن معامله، از سرایت ضرر یک کاربر به سیستم کلی‌شان جلوگیری می‌کند.

جلوگیری از بدهی تریدر

هدف اصلی از لیکوییدیشن اجباری (Forced Liquidation) که باعث بسته‌شدن خودکار معامله می‌شود، جلوگیری از منفی‌شدن ترازنامه حساب کاربران است. اگر صرافی معامله زیان‌ده را باز نگه دارد، کاربر ممکن است پولی بیشتر از سرمایه اولیه خود از دست بدهد. در این صورت، تریدر به صرافی بدهکار می‌شود و وصول این بدهی در فضای غیرمتمرکز رمزارزها بسیار دشوار و گاهی اوقات، غیرممکن است.

سیستم مدیریت ریسک

بازار کریپتوکارنسی به‌شدت نوسانی است و سقوط‌های ناگهانی قیمت می‌تواند در عرض چند دقیقه رخ دهد. اجرای به‌موقع لیکوئیدیشن با رسیدن قیمت رمزارز تحت معامله به آستانه لیکویید به سیستم اجازه می‌دهد تا از فروپاشی ساختار مالی خود جلوگیری کند. این مدیریت ریسک کلان باعث می‌شود نقدینگی صرافی حفظ شده و سایر معامله‌گران با خیالی آسوده به فعالیت خود ادامه دهند.

بعد از لیکویید شدن چه اتفاقی می‌افتد؟

هنگامی که فرایند لیکویید شدن ارز دیجیتال برای حساب شما رخ می‌دهد، صرافی به‌سرعت سفارش بستن پوزیشن شما را به قیمت مارکت (Market) و لحظه‌ای بازار ارسال می‌کند. در این لحظه، شما کل سرمایه‌ای را که به‌عنوان وثیقه برای آن معامله خاص اختصاص داده بودید، از دست می‌دهید تا ضرر ناشی از کاهش ارزش دارایی و هزینه‌های تامین اعتبار، جبران شود. پس از این رویداد، موجودی درگیر در آن پوزیشن خاص صفر شده و معامله به‌طور کامل از تاریخچه سفارشات باز شما پاک می‌شود.

صندوق بیمه

بسیاری از کاربران نگران این هستند که آیا پس از لیکوییدیشن معامله به صرافی بدهکار می‌شوند یا خیر. خوشبختانه، سیستم مدیریت ریسک صرافی‌ها به‌گونه‌ای طراحی شده است که قبل از منفی شدن تراز حساب، پوزیشن را می‌بندند.

البته در موارد بسیار نادری که نوسانات بازار به‌شدت سریع باشد، ممکن است صندوق بیمه (Insurance Fund) صرافی برای پوشش ضررهای مازاد وارد عمل شود. این صندوق‌ها طراحی شده‌اند تا از بدهکار شدن کاربران جلوگیری و پایداری سیستم را تضمین کنند.

کارمزدها

تفاوت‌های کوچکی میان پلتفرم‌های مختلف در نحوه اجرای این فرایند وجود دارد. برای مثال، برخی از صرافی‌ها ممکن است جریمه‌های کوچکی را به‌عنوان کارمزد لیکویید شدن معامله فیوچرز از حساب شما کسر کنند. بخشی از این کارمزدها معمولا به همان صندوق‌های بیمه واریز می‌شود تا برای مواقع بحرانی بازار ذخیره گردد.

بنابراین، لازم است که پیش از بازکردن معامله مارجین یا فیوچرز، قوانین خاص پلتفرمی که در آن معامله می‌کنید را به‌دقت مطالعه کنید.

     

تا ۱۵٪ سود سالانه، بدون معامله

     

در استخر مشارکت سرمایکس، بدون نیاز به ترید یا تحلیل بازار، تا ۱۵٪ سود سالانه دریافت کن و دارایی دیجیتالت رو به جریان بنداز

شروع سرمایه‌گذاری

مفاهیم مرتبط با لیکوییدیشن ارز دیجیتال

پیش از ادامه مطلب، بهتر است با یک سری از مفاهیم، اصطلاحات و عباراتی که در فضای معاملات فیوچرز و مارجین زیاد به گوشتان می‌خورد، آشنا شویم. پس از آن، درک مراحل لیکوئیدن‌شدن پوزیشن‌ها و نحوه جلوگیری از آن آسان‌تر خواهد بود.

پوزیشن لانگ و شورت

در معاملات اهرمی شما می‌توانید هم از بالا رفتن و هم از پایین‌آمدن قیمت‌ها سود کسب کنید:

• پوزیشن لانگ (Long) به‌معنای پیش‌بینی افزایش قیمت و اقدام به خرید دارایی در قیمت‌هایی پایین‌تر است.
• در مقابل، پوزیشن شورت (Short) زمانی باز می‌شود که شما انتظار ریزش قیمت را دارید و اقدام به فروش ارز دیجیتال می‌کنید. سپس با بازکردن یک پوزیشن لانگ در قیمت پایین‌تر، می‌توانید سود کنید.

اهرم و لوریج

اهرم یا لوریج (Leverage) ابزاری است که با استفاده از آن می‌توانید قدرت خرید خود را چند برابر کنید. به‌عنوان مثال، با ۱۰۰ دلار سرمایه اولیه و استفاده از اهرم ده برابر (10x)، می‌توانید معامله‌ای به ارزش ۱۰۰۰ دلار باز کنید.

حالا هرچه اهرم بالاتر باشد، حساسیت معامله به تغییرات قیمت نیز بیشتر خواهد بود. براساس نسبت‌های زیر که به آن نسبت لوریج (Leverage Ratio) می‌گویند، میزان درصد تغییر قیمت برای شروع فرایند لیکوییدیشن به‌صورت تقریب ساده‌شده محاسبه می‌شود:

• لوریج ۲ = ۵۰ درصد
• لوریج ۵ = ۲۰ درصد
• لوریج ۱۰ = ۱۰ درصد
• لوریج ۲۰ = ۵ درصد
• لوریج ۳۰ = ۳.۳۳ درصد
• لوریج ۵۰ = ۲ درصد
• لوریج ۱۰۰ = ۱ درصد
• لوریج ۲۰۰ = ۰.۵ درصد

همانطور که پیشتر در مثالی گفتیم، اگر با اهرم ۲۰ یک پوزیشن باز کنید، ۵ درصد حرکت مخالف کافی است تا کل سرمایه شما از بین برود.

البته، نکته مهم اینجاست که به‌خاطر کارمزدها، مارجین نگهداری، تنظیمات صرافی، قیمت ورود و موارد دیگر، معمولا زودتر این اتفاق می‌افتد. مثلاً در اهرم ۲۰، با ۴ تا ۴.۵ درصد حرکت مخالف قیمت ممکن است فرایند لیکوئیدیشن آغاز شود.

مارجین اولیه

خود کلمه مارجین (Margin) در معاملات به‌معنای وجه تضمینی است که شما برای بازکردن یک پوزیشن اهرمی باید در حساب‌تان داشته باشید. هنگام بازکردن یک پوزیشن لوریج‌دار، دو نوع مارجین خواهیم داشت: مارجین اولیه و مارجین نگهداری. مارجین اولیه (Initial Margin)، همان مقدار پولی است که برای ثبت یک سفارش در ابتدا نیاز دارید؛ مثلا ۱۰۰ دلار اولیه.

اگر مایل به محاسبه میزان پول اولیه لازم براساس لوریج هستید، می‌توانید از نسبت لوریج بالا استفاده کنید. برای مثال، برای بازکردن یک پوزیشن به ارزش ۴۰ هزار دلار با اهرم 50x، به ۸۰۰ دلار مارجین اولیه (۵۰/۴۰۰۰۰) نیاز دارید. فرمول محاسبه مارجین اولیه به‌صورت زیر است:

حجم کل پوزیشن ÷ اهرم = مارجین اولیه

مارجین نگهداری

مارجین نگهداری (Maintenance Margin)، حداقل موجودی لازم برای باز نگه داشتن پوزیشن پس از ثبت سفارش است. اگر موجودی شما از سطح مارجین نگهداری پایین‌تر بیاید، فرایند خروج اجباری آغاز خواهد شد. نرخ مارجین نگهداری را خود صرافی تعیین می‌کند و معمولاً به‌صورت درصدی از حجم پوزیشن تعریف می‌شود. فرمول محاسبه به‌صورت زیر است:

حجم پوزیشن × نرخ مارجین نگهداری = مارجین نگهداری

برای مثال، اگر صرافی میزان مارجین نگهداری را ۰.۵٪ تعیین کرده باشد، برای بازنگه‌داشتن یک پوزیشن ۱۰ هزار دلاری، به حداقل ۵۰ دلار مارجین نگهداری نیاز است. نکته مهم اینجاست که مارجین نگهداری جدای از مارجین اولیه نیست و بخشی از همان سرمایه است که باید حداقل در حساب باقی بماند.

مارجین لول

سطح مارجین (Margin Level) نسبت سلامت حساب معاملاتی را نشان می‌دهد که به‌صورت ایده‌آل باید بین ۱۰۰ تا ۲۰۰ درصد باشد. فرمول محاسبه آن به‌صورت زیر است:

(مارجین استفاده‌شده ÷ اکوئیتی) × 100 = مارجین لول

در این فرمول:

• اکوئیتی (Equity) یا سرمایه فعلی، ارزش لحظه‌ای حساب به‌همراه سود یا ضرر آن است.
• مارجین استفاده‌شده نیز پولی است که برای بازکردن پوزیشن‌ها قفل شده است.

برای مثال، اگر اکوئیتی شما ۵۰۰ دلار و مارجین استفاده‌شده ۲۵۰ دلار باشد، مارجین لول برابر ۲۰۰٪ خواهد بود که وضعیت ایده‌آلی است.

لیکوییدیشن لول

لیکوییدیشن لول (Liquidation Level) نقطه یا سطحی است که اگر ارزش حساب به آن برسد، پوزیشن بسته می‌شود. این مقدار براساس مارجین لول و اکوئیتی محاسبه می‌شود و به نحوه تنظیمات هر صرافی بستگی دارد و دارای یک فرمول ثابت و جهانی نیست.

قیمت مرجع یا مارک پرایس

صرافی‌ها برای جلوگیری از دستکاری قیمت‌ها توسط نهنگ‌ها، از شاخصی به نام مارک پرایس (Mark Price) استفاده می‌کنند. این قیمت، میانگینی از قیمت دارایی در چند صرافی معتبر است و ارزش واقعی بازار را نشان می‌دهد. محاسبات مربوط به لیکویید شدن ارز دیجیتال در صرافی‌ها همواره بر اساس همین قیمت مرجع انجام می‌شود، نه قیمت لحظه‌ای یک صرافی خاص.

قیمت لیکوییدیشن و مارجین کال

قیمت لیکویید (Liquidation Price) عدد دقیقی است که اگر مارک پرایس به آن برسد، معامله شما بسته می‌شود. برای مثال، اگر قیمت بیت کوین وارد ۳۰,۰۰۰ دلار شود و قیمت لیکویید شما روی ۲۷,۵۰۰ دلار، با رسیدن بیت کوین به آن پوزشن شما بسته خواهد شد.

مارجین کال (Margin Call) نیز به هشداری گفته می‌شود که صرافی پیش از رسیدن به این قیمت، برای شما ارسال می‌کند. با دریافت این هشدار شما فرصت دارید تا با اضافه‌کردن موجودی، از بسته‌شدن معامله جلوگیری کنید.

یک معامله چگونه لیکویید می‌شود؟ توضیح مراحل به‌همراه مثال عددی کامل

مکانیزم و علت لیکویید شدن در تمام معاملات اهرمی یکسان است، اما نحوه رخداد آن‌ها از نظر سرعت، آستانه و شدت کاملا متفاوت است. در ادامه، نحوه لیکوییدیشن در دو مدل معامله اهرمی مارجین و فیوچرز را به‌صورت جزئی‌تر بررسی می‌کنیم:

معامله مارجین

معامله مارجین (Margin Trading) به نوعی از معاملات گفته می‌شود که در آن با استفاده از سرمایه قرض‌گرفته‌شده از صرافی و استفاده از لوریج، اقدام به خرید یا فروش ارز دیجیتال می‌کنید. در چنین شرایطی، صرافی برای محافظت از سرمایه مقروض، سطحی به نام سطح مارجین (Margin Level) را به‌صورت مداوم پایش می‌کند. این سطح نشان‌دهنده نسبت سرمایه واقعی به میزان بدهی شماست.

زمانی که بازار برخلاف موقعیت معاملاتی شما حرکت کند:

1. سطح مارجین کاهش می‌یابد. در این مرحله، ابتدا هشداری تحت عنوان مارجین کال صادر می‌شود تا فرصت داشته باشید با افزودن سرمایه یا بستن بخشی از موقعیت، از افزایش زیان جلوگیری کنید.
2. درصورتی‌که کاهش ارزش دارایی ادامه پیدا کند و سطح مارجین به حد بحرانی برسد، صرافی به‌صورت خودکار اقدام به بستن بخشی یا تمام موقعیت معاملاتی می‌کند.

به‌طور کلی، لیکویید شدن در معاملات مارجین معمولاً به‌صورت تدریجی و کنترل‌شده انجام می‌شود و در بسیاری از موارد، شما پیش از از‌دست‌دادن کل سرمایه خود، فرصت مدیریت ریسک را خواهید داشت.

معامله فیوجرز

معامله فیوچرز (Futures) نوعی از معاملات مشتقه است که در آن، بدون مالکیت واقعی دارایی، روی تغییرات قیمت در آینده شرط‌بندی می‌کنید. در این بازار، شما می‌توانید هم از افزایش قیمت (موقعیت خرید یا Long) و هم از کاهش قیمت (موقعیت فروش یا Short) سود کسب کنید.

یکی از ویژگی‌های کلیدی معاملات فیوچرز، امکان استفاده از اهرم‌های بالاتر نسبت به معاملات مارجین است، اما برخلاف آن، در فیوچرز معمولاً خبری از هشدارهای مرحله‌ای یا بستن تدریجی موقعیت نیست. به محض رسیدن قیمت بازار به سطح لیکویید، کل سرمایه‌ای که به‌عنوان مارجین در آن معامله اختصاص داده‌اید، از بین می‌رود.

در نتیجه، لیکویید شدن در معاملات فیوچرز معمولاً به‌صورت ناگهانی و با شدت بالا رخ می‌دهد و به‌همین‌دلیل، مدیریت ریسک و استفاده از ابزارهایی مانند حد ضرر (Stop Loss) در این بازار اهمیت بسیار بالایی دارد.

مثال عددی کامل

برای درک مراحل لیکوییدشدن، اجازه دهید مثالی بزنیم. فرض کنید تحلیل‌تان این است که قیمت بیت کوین افزایش پیدا می‌کند و تصمیم می‌گیرید یک پوزیشن لانگ (Long) فیوچرز بیت کوین باز کنید. شرایط اولیه بازار نیز به‌صورت زیر است:

• قیمت ورود بیت کوین: ۳۰,۰۰۰ دلار
• سرمایه اولیه (اکوئیتی فعلی): ۱,۰۰۰ دلار
• اهرم: 10x
• حجم پوزیشن: ۱۰,۰۰۰ دلار بیت کوین
• نرخ مارجین نگهداری صرافی: ۰.۵٪

در نتیجه:

• مارجین اولیه: ۱۰,۰۰۰ ÷ ۱۰ = ۱,۰۰۰ دلار
• مارجین نگهداری: ۱۰,۰۰۰ × ۰.۰۰۵ = ۵۰ دلار

مرحله ۱. حال فرض کنیم بازار در جهت مخالف حرکت کرده و قیمت بیت کوین به ۲۸,۵۰۰ دلار می‌رسد. اکنون:

• درصد تغییر: ۵٪
• ضرر سرمایه: ۱۰(اهرم) × ۵٪ = ۵۰٪
• ضرر اکوئیتی: ۱۰۰۰ × ۵۰٪ = ۵۰۰ دلار
• اکوئیتی جدید: ۵۰۰ – ۱۰۰۰ = ۵۰۰ دلار
• مارجین لول: (۱۰۰۰ ÷ ۵۰۰) × ۱۰۰ = ۵۰٪

در این مرحله، مارجین لول به زیر ۱۰۰٪ سقوط کرده و سالم نیست، اما هنوز فرصت مدیریت ریسک وجود دارد. اکنون یا باید پوزیشن را بسته یا حداقل ۵۰۰ دلار به حساب واریز کنید تا اکوئیتی دوباره به ۱۰۰۰ دلار و مارجین لول نیز به ۱۰۰٪ بازگردد.

مرحله ۲. قیمت با حدود ۸.۳۳ درصد ریزش از قیمت اولیه، به ۲۷,۵۰۰ دلار می‌رسد. اکنون:

• درصد تغییر: ۸.۳۳٪
• ضرر سرمایه: ۱۰(اهرم) × ۸.۳۳٪ = ۸۳.۳٪
• ضرر اکوئیتی: ۱۰۰۰ × ۸۳.۳٪ = ۸۳۳ دلار
• اکوئیتی جدید: ۸۳۳ – ۱۰۰۰ = ۱۶۷ دلار
• مارجین لول: (۱۰۰۰ ÷ ۱۶۷) × ۱۰۰ = ۱۶.۷٪

در این مرحله، قیمت به سطح بحرانی شده نزدیک شده و اکوئیتی به مارجین نگهداری ۵۰ دلاری نزدیک شده است. اگر قیمت کمی دیگر کاهش یابد و به ۲۷,۰۰۰ دلار برسد، پوزیشن به‌طور کامل لیکویید خواهد شد.

عوامل مؤثر بر لیکویید شدن پوزیشن اهرمی

علاوه بر قیمت ورود و میزان اهرم، فاکتورهای پنهان و آشکار دیگری نیز بر سلامت معامله شما تاثیرگذار هستند. بازار کریپتو یک سیستم پویا و به هم پیوسته است که عناصر مختلف آن روی یکدیگر اثر می‌گذارند. یک تریدر موفق باید تمام این متغیرها را پیش از باز کردن پوزیشن در نظر بگیرد.

نوسان بازار

نوسانات شدید و تغییرات سریع الگوهای بازار (صعودی/نزولی) اصلی‌ترین عامل ازبین‌رفتن سرمایه شما هستند. گاهی اوقات بسته‌شدن اجباری یک پوزیشن بزرگ باعث افت ناگهانی قیمت شده و معاملات دیگران را نیز تحت تاثیر قرار می‌دهد. این واکنش زنجیره‌ای که به آن لیکوئیدیشن آبشاری (Liquidation Cascade) می‌گویند، می‌تواند باعث سقوط‌های چند هزار دلاری در یک کندل قیمت شود.

نوع مارجین؛ کراس یا ایزوله

در فرایند لیکوئیدشدن، شما می‌توانید به دو روش نحوه تخصیص وثیقه برای معاملات فیوچرز و مارجین را تعیین کنید:

• مارجین کراس (Cross): در مدل کراس، کل موجودی داخل حساب فیوچرز یا مارجین برای جلوگیری از لیکوئید شدن تمامی پوزیشن‌های باز استفاده می‌شود. این یعنی اگر یک پوزیشن در معرض لیکوئیدشدن باشد، امکان استفاده از وثیقه دیگر پوزیشن‌ها برای مدیریت آن وجود دارد.
• مارجین ایزوله (Isolated): در مدل ایزوله، مبلغ وثیقه برای هر معامله جداگانه تعیین می‌شود. در این‌حالت، اگر پوزیشنی در معرض لیکوییدیشن قرار بگیرد، از وثیقه دیگر پوزیشن‌ها برای حفاظت از آن استفاده نخواهد شد.

در جدول زیر، تفاوت مارجین کراس و ایزوله را به‌صورت خلاصه بررسی کرده‌ایم:

بنابراین، استفاده از حالت کراس به شما فضای بیشتری برای تحمل نوسانات می‌دهد، اما ریسک نابودی کل حساب را به‌همراه دارد. در حالت ایزوله، شما کنترل بهتری روی حداکثر ضرر مجاز خود خواهید داشت.

نسبت اهرم

نسبت اهرم رابطه‌ای معکوس با حاشیه امن معامله شما دارد. هرچه اهرم بالاتری انتخاب کنید، صرافی اجازه افت قیمت کمتری را به شما می‌دهد. استفاده از اهرم‌های نجومی مانند 100x باعث می‌شود حتی یک نوسان یک درصدی نیز برای نابودی معامله شما کافی باشد.

نرخ فاندینگ

شاخص فاندینگ ریت (Funding Rate) مکانیزمی برای همسوکردن قیمت بازار فیوچرز با بازار اسپات است:

• اگر این نرخ مثبت باشد، دارندگان پوزیشن‌های لانگ باید به تریدرهای پوزیشن‌های شورت کارمزد پرداخت کنند.
• اگر فاندینگ ریت منفی باشد، دارندگان پوزیشن‌های شورت به لانگ‌ها کارمزد پرداخت خواهند کرد.

پرداخت مداوم این کارمزدها می‌تواند به مرور زمان از مبلغ مارجین شما کاسته و شما را به آستانه خطر نزدیک کند.

ورودی سفارش‌های بزرگ

ورود نهنگ‌ها و ثبت سفارشات بسیار سنگین در بازار می‌تواند تعادل عرضه و تقاضا را در یک لحظه به هم بزند. این سفارش‌های بزرگ معمولا باعث ایجاد شادوهای بلند در نمودار قیمت می‌شوند. همین حرکات سریع و کوتاه برای لیکوئید شدن معاملات با اهرم بالا کفایت می‌کند.

عمق بازار

دفترچه سفارشات هر صرافی نشان‌دهنده میزان نقدینگی و عمق آن بازار است. در بازارهایی که عمق کمی دارند، خرید یا فروش مقادیر نه چندان بزرگ هم می‌تواند قیمت را به‌شدت جابه‌جا کند. معامله در آلت کوین‌های با حجم پایین به‌دلیل همین ضعف در عمق بازار ریسک بسیار بالاتری دارد.

فاصله تا قیمت لیکویید

هرچه اختلاف میان قیمت فعلی دارایی و قیمتی که سیستم برای بسته شدن معامله شما محاسبه کرده است کمتر باشد، خطر بیشتر است. تریدرها باید همواره این فاصله را رصد کنند و اجازه ندهند مارک پرایس بیش از حد به این محدوده نزدیک شود. تزریق سرمایه جدید می‌تواند این فاصله را افزایش داده و حاشیه امن ایجاد کند.

کارمزدها

هر بار که معامله‌ای باز می‌کنید یا می‌بندید، صرافی درصدی را به‌عنوان کارمزد معاملاتی کسر می‌کند. این هزینه‌ها مستقیما از موجودی تضمینی شما کم می‌شوند و در معاملات با اهرم بالا، مبلغ قابل‌توجهی خواهند بود. نادیده‌گرفتن این نوع از کارمزدها می‌تواند محاسبات شما برای نقطه خروج را با خطا مواجه کند.

اسلیپیج

پدیده اسلیپیج (Slippage) زمانی رخ می‌دهد که قیمت اجرای نهایی سفارش شما با قیمتی که در لحظه ثبت سفارش دیده‌اید، تفاوت داشته باشد. این اتفاق در زمان نوسانات شدید بسیار شایع است و باعث می‌شود معامله شما در نقطه بدتری باز شود. اسلیپیج منفی به‌طور خودکار شما را یک قدم به ازدست‌دادن سرمایه نزدیک‌تر می‌کند.

لیکویید شدن در وام‌ها و دیفای چگونه است؟

مفهوم لیکویید شدن ارز دیجیتال تنها مختص به صرافی‌های متمرکز و معاملات فیوچرز نیست، بلکه در سیستم‌های مالی غیرمتمرکز نیز نقش حیاتی دارد. در پلتفرم‌های وام‌دهی دیفای (DeFi Lending) شما می‌توانید با وثیقه قراردادن دارایی‌های خود، رمزارز دیگری را قرض بگیرید.

پروتکل‌های معروفی مانند آوه (Aave) و اسکای (Sky – میکردائو سابق) بر اساس همین مکانیزم وثیقه (Collateral) فعالیت می‌کنند و امکان دریافت وام ارز دیجیتال را فراهم می‌سازند. ازآنجایی‌که هیچ نهاد متمرکزی برای اعتبارسنجی افراد وجود ندارد، وثیقه‌گذاری بیش از حد نیاز (Over-collateralization) تنها راه تضمین بازپرداخت وام است.

در سرویس وام سرمایکس نیز می‌توانید با وثیقه‌گذاشتن رمزارزهای خود، تا ۱۰۰ میلیون تومان وام نقدی یا اعتبار خرید کالا دریافت کنید. برای کسب اطلاعات بیشتر و ثبت درخواست وام، به صفحه وام سرمایکس مراجعه کنید.

شاخص LTV

در سیستم‌های دیفای شاخصی به نام نسبت (Loan-to-Value) یا LTV، تعیین‌کننده وضعیت سلامت وام شما است. این نسبت نشان می‌دهد که مبلغ وام‌گرفته‌شده چند درصد از ارزش وثیقه شما را تشکیل می‌دهد. ازآنجاکه ارزش وثیقه‌های کریپتویی دائما در حال نوسان است، اگر ارزش وثیقه شما در بازار افت کند، نسبت LTV افزایش می‌یابد. زمانی که این شاخص از آستانه مجاز پروتکل فراتر برود، قراردادهای هوشمند به‌صورت خودکار وارد عمل می‌شوند.

هنگام رسیدن به آستانه لیکویید در دیفای، پروتکل بخشی یا تمام وثیقه شما را با تخفیف به سایر کاربران بازار می‌فروشد. این کار برای بازگرداندن سلامت سیستم و جلوگیری از ایجاد بدهی‌های پرداخت‌نشده انجام می‌شود. افرادی که این وثیقه‌های تخفیف‌دار را خریداری می‌کنند، اصطلاحا لیکوییدیتور (Liquidator) نامیده می‌شوند و با این کار به حفظ پایداری شبکه‌های غیرمتمرکز مانند شبکه‌های مبتنی بر قراردادهای هوشمند و توکن‌های شبکه اتریوم کمک می‌کنند. شما برای جلوگیری از این اتفاق باید همواره نسبت وثیقه خود را زیر نظر داشته باشید.

چگونه از لیکویید شدن جلوگیری کنیم؟

تجربه ازدست‌دادن کل سرمایه در یک چشم برهم‌زدن بسیار تلخ و ناامیدکننده است. بااین‌حال، با اجرای چند روش مدیریت ریسک می‌توانید از رخداد چنین اتفاقی جلوگیری کنید. در ادامه بهترین استراتژی‌هایی که می‌توانند سپر دفاعی شما در برابر نوسانات باشند را معرفی می‌کنیم.

استفاده از حد ضرر

تنظیم دقیق حد ضرر (Stop-Loss) مهم‌ترین ابزار شما برای جلوگیری از ضرردهی در بازار فیوچرز است. شما باید پیش از رسیدن قیمت به آستانه خطر، خودتان با قبول یک ضرر کوچک معامله را ببندید. تعیین حد ضرر در معاملات اهرمی به‌صورت اصولی باعث می‌شود که سرمایه‌تان برای معامله‌های بعدی حفظ شود.

انتخاب اهرم مناسب

طمع برای کسب سودهای سریع و بزرگ اصلی‌ترین دلیل نابودی حساب کاربران تازه‌کار است. شما باید لوریج را بر اساس میزان نوسانات دارایی مورد نظر و حجم سرمایه‌تان تنظیم کنید. استفاده از اهرم‌های زیر 5x برای افراد مبتدی توصیه می‌شود تا فرصت کافی برای واکنش به بازار داشته باشند.

حفظ مارجین مازاد

همیشه مقداری استیبل کوین یا تتر به‌عنوان پول نقد آزاد در حساب خود نگهداری کنید. در زمان‌هایی که بازار برخلاف تحلیل شما حرکت می‌کند، تزریق این سرمایه آزاد به‌عنوان مارجین اضافی می‌تواند معامله شما را نجات دهد. این کار قیمت لیکویید را دورتر کرده و به شما زمان بیشتری برای بازگشت بازار می‌دهد. شما می‌توانید برای خرید انواع استیبل کوین‌ها از جمله خرید تتر از صرافی سرمایکس اقدام کنید.

تنوع سبد

قراردادن تمام سرمایه در یک معامله واحد، اشتباهی نابخشودنی در بازارهای مالی است. شما باید سرمایه خود را میان پوزیشن‌های مختلف و در دارایی‌های متنوع تقسیم کنید. با این کار، اگر یک معامله به ضرر منتهی شود، سود سایر معاملات می‌تواند آن را جبران کند.

استفاده از مدل ایزوله به‌جای کراس

بازکردن یک پوزیشن اهرمی با استفاده از مارجین ایزوله به کاهش ریسک ازبین‌رفتن کل سرمایه داخل حساب فیوچرز یا مارجین شما کمک می‌کند. تنها درصورتی‌که تجربه کافی و اطمینان کامل از عملکرد درست پوزیشن‌های خود دارید یا حفظ یک پوزیشن تحت هر شرایطی برایتان اهمیت بسیار بالایی دارد، از مدل کراس استفاده کنید.

ابزارها و شاخص‌های کمکی در تحلیل لیکوییدیشن

تحلیل وضعیت بازار بدون استفاده از ابزارهای تخصصی مانند رانندگی با چشمان بسته است. امروزه پلتفرم‌ها و وب‌سایت‌های متعددی، داده‌های مربوط به نابودی معاملات اهرمی را به‌صورت لحظه‌ای جمع‌آوری و تحلیل می‌کنند که در ادامه برخی از آن‌ها را معرفی می‌کنیم.

اندیکاتور لیکوییدیشن سایت BookMap

بوک مپ (BookMap) یکی از ابزارهای حرفه‌ای تحلیل بازار برای تریدرهاست که بر جریان سفارشات و نقدینگی (Liquidity) متمرکز است. این پلتفرم ابزارهای مختلفی دارد که یکی از آن‌ها، اندیکاتور لیکوییدیشن (Liquidation Indicator) است. این ابزار به شما اجازه می‌دهد تا تجمع سفارشات و مناطق احتمالی بسته شدن پوزیشن‌ها را مشاهده کنید. شما با دیدن این مناطق می‌توانید نقاط حمایت و مقاومت روانی بازار را شناسایی نمایید.

ماشین‌حساب‌های مارجین

اکثر صرافی‌های معتبر دارای ابزاری به نام ماشین‌حساب فیوچرز هستند که قبل از باز کردن پوزیشن و با واردکردن قیمت ورود، حجم معامله و اهرم می‌توانید نقطه دقیق مارجین کال را مشاهده کنید. این ابزار از خطاهای محاسباتی جلوگیری کرده و دید روشنی از ریسک معامله به شما می‌دهد.

هشدارهای قیمت لیکویید

بسیاری از اپلیکیشن‌های مدیریت پورتفو به شما اجازه تنظیم هشدارهای قیمتی را می‌دهند. شما می‌توانید هشداری تنظیم کنید تا وقتی قیمت دارایی به چند درصدی نقطه خطر شما رسید، به شما اطلاع داده شود. این هشدارها، به‌خصوص زمانی که پای سیستم نیستید، برای نجات حساب‌تان بسیار حیاتی هستند.

هیت‌مپ‌ها

هیت‌مپ‌ها یا نقشه‌های حرارتی (Heatmap)، داده‌های بازار را با استفاده از طیف رنگی نمایش داده و مناطق پر تراکم را مشخص می‌کنند. این نقشه‌ها نشان می‌دهند که مثلاً لیکوئید شدن بیت کوین و اتریوم در چه سطوح قیمتی محتمل‌تر است. قیمت معمولا مانند آهنربا به سمت مناطقی که هیت‌مپ آن‌ها را پررنگ‌تر نشان می‌دهد، جذب می‌شود.

برای مثال، وب‌سایت کوین‌گلس (Coinglass) که یکی از قوی‌ترین مراجع برای رصد داده‌های مشتقات و وضعیت مارجین کاربران در صرافی‌های مختلف است، دارای ابزار هیت‌مپ پوزیشن‌های فیوچرز بیت کوین در صرافی بایننس است. این پلتفرم همچنین آمار دقیقی از حجم معاملاتی که در ۲۴ ساعت گذشته از بین رفته‌اند ارائه می‌دهد. شما با بررسی این آمار می‌توانید احساسات کلی بازار و میزان ترس یا طمع حاکم بر آن را بسنجید.

جمع‌بندی

لیکوییدیشن (Liquidation) در ارزهای دیجیتال به بسته‌شدن اجباری معاملات مارجین و فیوچرز به‌دلیل کمبود وجه تضمین گفته می‌شود که معمولاً در اثر استفاده از اهرم بالا و حرکت قیمت برخلاف تحلیل رخ می‌دهد. درک مفاهیمی مانند لوریج، مارجین، قیمت لیکویید و تفاوت آن با لیکوییدیتی، برای جلوگیری از ازبین‌رفتن سرمایه ضروری است. مدیریت ریسک با ابزارهایی مثل حد ضرر، انتخاب اهرم مناسب و حفظ مارجین اضافی، مهم‌ترین راهکارهای جلوگیری از لیکویید شدن هستند. اگر می‌خواهید در بازارهای اهرمی موفق باشید، شناخت دقیق سازوکار لیکوییدیشن و عوامل موثر بر آن یک ضرورت حیاتی است.

سؤالات متداول